ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބިން:
މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِّلْمُوقِنِينَ ﴿الذاريات: ٢٠﴾ މާނައީ: "يقين ކުރާ ބަޔަކަށް ބިމުގައި (ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ) ހެކިތަކެއްވެއެވެ." މިއާޔަތަކީ ޛުއްރިއްޔާތު ސޫރަތުގެ ފަހު އާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން އާޔަތެކެވެ. މިސޫރަތަކީ މައްކިއްޔަ ސޫރަތެކެވެ. މިސޫރަތުގެ ފަހު އާޔަތްތަކުގައި މާތްﷲ އެކަލާނގެ ވަޙީ ބަސްފުޅުގެ ތަދުކަންމައްޗަށް ހުރި، ބައެއް ކައުނިއްޔަ ހެކިތައް ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުން މިއާޔަތުގައި މާތްﷲ އަންގަވަނީ ބިމަކީ މާތްﷲގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެއްކެއްކަމުގައެވެ. އަދި އެބިމުގައި އެކަލާނގެ ބަސްފުޅުގެ ތެދުކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކުރާނޭ ޢަލާމާތްތައް ނުވަތަ އާޔަތްތައްވާނެ ކަމުގައި އަންގަވައެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަކީ ރައްޔިތުންގެ އެތައް އުންމީދެއް އެތަނަކާ ގުޅިފައިވާ މުއައްސަސާއެކެވެ. ނުހަނު ބޮޑު ޒިންމާއަކާއި ވާޖިބެއް އަދާކުރާ މުއައްސަސާއެކެވެ. ދައުލަތުގެ އެންމަ ހައިބަވެރި ޤަދަރުވެރި އެއް މުއައްސަސާއެވެ. ތިން ބާރުގެ ތެރެއިން ބާރެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތީ މިދެންނެވި މުއައްސަސާ އެކުލަވައިލުމަށް ބޭއްވޭ ޢާންމު އިންތިޚާބެވެ. އެހެންކަމުން މިމުއައްސަސާއާއި އެމުއައްސަސާއަށް މެންބަރުން އިންތިޚާބުކުރުމާމެދު ދެތިން ބަހެއް ލިޔެލަން ގަސްތުކުރީމެވެ.
ޢަމްރޫ ބިން ޢާޞް........މިޞްރުގެ ފާތިޙު
ޢަމްރޫ ބިން ޢާޞަކީ ކައުއިތުރު ރަސޫލާގެ މާތް ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބުފުޅަކީ عمرو بن العاص بن وائل، القرشي السهميއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކުނިޔާއަކީ އަބޫމުޙައްމަދު ނުވަތަ އަބޫޢަބުދުﷲއެވެ. ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި އެކަލޭގެފާނަކީ މަސްކޮށްޓަވާ ވިއްކަވާ ބޭފޫޅެކެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަކީ ވިޔަފާރީގައި ހުނަރުވެރި ތަޖުރިބާކާރު ބޭކަލެކެވެ. އެގޮތުން ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި ޙަބަޝްކަރައަށާއި މިޞްރަށާއި ޝާމާއި ޔަމަނަށް ވިޔަފާރި ދަތުރުތަކުގައި ވަޑައިގަންނަވާ ކަމުގައިވެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަކީ ޤުރައިޝުވަންހައިގެ ކުޅަދާނަ އަސްވާރުންނާއި ބަޠަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަކީ ޅެންވެރިކަމުގައި އަރާހުންނެވި ޢަރަބި ބަހަށް ކުޅަދާން ދޫފުޅު ހަލުވި ޅެންވެރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން އެތަށް ބަޔަކުވަނީ ޅެން ދަސްކޮށް ރިވާކޮށްފައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ ޢަރަބިންގެ ތެރެއިން ވިސްނުންފުޅު ތޫނު، ހިތްވަރުގަދަ، ރައުޔައިގެވެރި ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ހިޖުރާގައި އަދި ދެވަނަ ހިޖުރާގައި މައްކާއިން ނުކުމެވަޑައިގަން ޙަބަޝާއަށް ދަތުރުކުރައްވާ އެޤައުމުގެ ރަސްގެފާނު ނަޖާޝިގެ ޙިމާޔަތުގައި ތިއްބެވި ޞަޙާބީން އަނބުރާ ގެންނެވުމަށްޓަކައި މައްކާގެ މުޝްރިކުން ޙަބަޝާއަށް ފޮނުއްވީ އެކަލޭގެފާނެވެ.
ޅ- ފަލްސަފާވެރިޔާ:
ދާޢީންނާއި މުޞްލިޙުންނާއި ޢާލިމުންނާއި ފަލްސަފާވެރިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ސާފު ތަފާތުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ފަލްސަފާއަކީ ޔޫނާނީ ބަހުން އައިސްފައިވާ ކަލިމައަކުން އުފެދިފައިވާ ލަފްޒެކެވެ. އަދި އެލަފްޒުގެ މުރާދަކީ ޙިކުމަތަށް ލޯބިކުރުމެވެ. ގިނަފަހަރު ފަލްސަފާގެ ދިރާސާތައް އަމާޒުވެފައި ހުންނަނީ ސިކުޑީގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް ސައިންސާއި ޓެކްނޮލޮޖީ ގިނަފަހަރަށް އަމާޒު ހިފަނީ މީސްތަކުންގެ ތަފާތު މާއްދީ ބޭނުންތަކާއި އެދުންތައް ފުއްދުމަށެވެ. ޢިލްމުވެރިޔާ ކުރާ ދިރާސާތަކަކީ އޭގެ މައްޗަށް ފަހުން އެތައް މަސައްކަތަކާއި އުފެއްދުންތަކެއް ބިނާވެގެން އަންނަ ކަމެކެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް ފަލްސަފާވެރިން ގިނަފަހަރަށް ދިރާސާކުރާނީ ތަޢުރީފުތަކާއި މުޞްޠަލަޙުތަކާއި އަގުކުރުންތަކާއި އަމާޒުތަކެވެ. ޢިލްމުވެރިޔާ ދިރާސާކުރާނީ ވަކިވަކި ދާއިރާތަކުން ޚާއްޞަ ވަކި މައްސަލަތަކެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ފަލްސަފާވެރިންގެ ދިރާސާތައް ޚާއްޞަވެފައި ހުންނާނީ ބޮޑެތި ގިނަ މައުޟޫޢުތަކެއް ޝާމިލުވާ އަސާސީ ފިކުރީ މައްސަލަތަކަށެވެ. އަދި އެއުރެން މަސައްކަތްކުރާނީ ޠަބީޢީ އަދި މާއްދީ ވުޖޫދު އެޤާނޫންތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޤަވާޢިދުތަކާއި ޤާނޫންތައް ހޯދުމަށެވެ. އަދި އިންސާނީ މުޖުތަމަޢު ބިނާކުރުމާއި ހިންގުމާ ގުޅުންހުރި ޤާނޫންތައް ހޯދުމަށެވެ.
އުފެއްދުންތެރިކަން ނުވަތަ ފަންނުވެރިކަމާމެދު އިސްލާމް ދީން ދެކޭ ގޮތަކީ ސާފުވާން ޖެހިފައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.އިސްލާމްދީނާމެދު ހެޔޮކޮށް ވިސްނާމީހުންނާއި އެދީނާމެދު ނުބައި ކޮށް ހީކުރާ މީހުންވެސް ފަންނުވެރިކަމާމެދު އިސްލާމްދީން ދެކޭ ގޮތްކަމަށް ބަލާ ގޮތަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ރައުޔައެއް ނޫނެވެ. އަޖައިބު ކުރުވަނިވި ކަމަކީ އިސްލާމްދީންދެކެ ލޯބިވާ ބައެއް މީހުނާއި ދީނަށް ނަފްރަތުކުރާ މީހުންވެސް އިސްލާމްދީނުގައި ފަންނުވެރިކަން އޮންނަ ގޮތާމެދު އިއްތިފާޤުވަނީ އަންނަނިވި މޫރިތި ޙަދީސް ތަފްސީރުކުރެވޭ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީސްކުރައްވާފައިވެއެވެ. إن أصدق الحديث كتاب الله و إن أفضل الهدي هدي محمد و شر الحديث محدثاتها و كل محدثة بدعة و كل بدعة ضالة و كل ضلالة فى النار- رواه مسلم މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން އެންމެ ތެދުބަހަކީ މާތްﷲގެ ފޮތެވެ. އަދި އެންމެ ހެޔޮކަން ބޮޑު ހިދާޔަތަކީ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ހިދާޔަތެވެ. އަދި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެންމެ ނުބައިކަންބޮޑީ އަލަށް ގެނެވޭ ކަންތައްތަކެވެ. އަދި އަލަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ ކަމަކީ ބިދުޢައެކެވެ. އަދި ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ. އަދި ކޮންމެ މަގުފުރެދުމެއްވަނީ ނަރަކައިގައެވެ.
ރަޙުމަތުގެ ފެން އާރު ފެންފަހިކޮށްދެމުން
ފެހިކުރަން "ދަނޑު އަޅުކަމުގެ" ދިރުވައިދެމުން
ރަޙުމަތާ މަޣްފިރަތު، ދިންނެވުމާއި ދޭ
އަހުރަވެތި ފިނި ރޯޅިތައް ޖައްސައިދެމުން
ޖައްނަތުގެ ދޮރުތައް ރިވެތި ހުޅުވައިދެމުން
ބަންދު ބޯޑު ޖަހައްނަމައި އަޅުވައިދެމުން
ދޭނުބައި ވަސްވާސްތައް ޝައިޠާނުތައް
ވޭނުގައި ޖައްސާށަ! ބިޑިއަޅުވައިދެމުން
ރޭރެއަށް ވުރެ މާބޮޑަށް މަތިވެރިވި މާތް
ރޭގަނޑެއް ހަދިޔާގެ ހަދިޔާކޮށްދެމުން
ހޯދުމަށް މި ލިބޭތަނުން ނޫޅެންޏަކާ
ރޯދިއެއް ނެތްކަން ދެނެއް އަންގައިދެމުން
އިހު ޒަމާންތަކުގައި މެކުނުހާ ހަޑިތަކުން
ޖެހުނުހާ ދަމިލައިގެ ލަށް ފިލުވައިދެމުން
ހެޔޮ ޢަމަލު ދޭ ޝަބުނަމުން އޮއްސައިދެމުން
ހެޔޮވެ ޠާހިރުވާނެ ގޮތް ދައްކައިދެމުން
ބާޣިޔަލް ޚައިރަށް އުފާވެރިކަން ދެމުން
ބާޣިޔަށްޝައްރުގެ ހިތަށް އަނިޔާދެމުން
ދީބު އަލިކުރި ނޫރު އިތުރަށް ވިދުވަމުން
މީރުވަސް ޤުރްއާން ގެނައި ، ފަތުރައިދެމުން
އަންނަނީ ރަމަޟާނު އަސްލު މި ފަންނުގައި
ދަންނަ މީހުން ހިތް އުފާކުރުވައިދެމުން
2006
ފެހިކުރަން "ދަނޑު އަޅުކަމުގެ" ދިރުވައިދެމުން
ރަޙުމަތާ މަޣްފިރަތު، ދިންނެވުމާއި ދޭ
އަހުރަވެތި ފިނި ރޯޅިތައް ޖައްސައިދެމުން
ޖައްނަތުގެ ދޮރުތައް ރިވެތި ހުޅުވައިދެމުން
ބަންދު ބޯޑު ޖަހައްނަމައި އަޅުވައިދެމުން
ދޭނުބައި ވަސްވާސްތައް ޝައިޠާނުތައް
ވޭނުގައި ޖައްސާށަ! ބިޑިއަޅުވައިދެމުން
ރޭރެއަށް ވުރެ މާބޮޑަށް މަތިވެރިވި މާތް
ރޭގަނޑެއް ހަދިޔާގެ ހަދިޔާކޮށްދެމުން
ހޯދުމަށް މި ލިބޭތަނުން ނޫޅެންޏަކާ
ރޯދިއެއް ނެތްކަން ދެނެއް އަންގައިދެމުން
އިހު ޒަމާންތަކުގައި މެކުނުހާ ހަޑިތަކުން
ޖެހުނުހާ ދަމިލައިގެ ލަށް ފިލުވައިދެމުން
ހެޔޮ ޢަމަލު ދޭ ޝަބުނަމުން އޮއްސައިދެމުން
ހެޔޮވެ ޠާހިރުވާނެ ގޮތް ދައްކައިދެމުން
ބާޣިޔަލް ޚައިރަށް އުފާވެރިކަން ދެމުން
ބާޣިޔަށްޝައްރުގެ ހިތަށް އަނިޔާދެމުން
ދީބު އަލިކުރި ނޫރު އިތުރަށް ވިދުވަމުން
މީރުވަސް ޤުރްއާން ގެނައި ، ފަތުރައިދެމުން
އަންނަނީ ރަމަޟާނު އަސްލު މި ފަންނުގައި
ދަންނަ މީހުން ހިތް އުފާކުރުވައިދެމުން
2006
ލިޔުއްވީ:ޑރ.ޢަބްދުލްކަރީމް ބައްކާރު
ތަރުޖަމާ: ޝިފްޒާން އަޙްމަދު
މުފައްކިރަކު ބިނާކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާނަމަ، އެންމެ ފުރަތަމަ މުފައްކިރަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަތުން ލާޒިމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަޢަވީ އަދި ޢިލްމީ ޙަޔާތުގައި ބޭނުންކުރާ މިފަދަ އެތައް މުޞްޠަލަޙުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ އުފެއްދުންތެރިކަމާއި ޢިލްމާއި މަޢުރިފަތުގެ މައިދާނުގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ ޝަޚުޞިއްޔަތުތަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ދޭ ބައެއްނަންތަކެވެ. މިފަދަ މުޞްޠަލަޙުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު ބައެއް މުޞްޠަލަޙުތަކަކީ: ޢާލިމް، މުޞްލިޙު، ދާޢީ، މުތަޚައްޞިޞް، މުޘައްޤަފު، ފައިލަސޫފު ފަދަ ލަފްޒުތަކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑު ދަންނަވަން ބޭނުންވަނީ މިމުޞްޠަލަޙުތަކުގެ މެދުގައި ސާފު އިންތަކެއް ކަނޑައަޅައި ވަކިކުރުމަކީ އުދަގޫކަމެއްކަމުގައެވެ. އެއީ މައިގަނޑު ދެސަބަބަކަށްޓަކައެވެ. ފުރަތަމަ ސަބަބު: ސިކުނޑިއަށް އެއްޗެއްގެ ތަފްޞީލީ ޞިފަތަކަށް ބަލައިގެން އެއްޗަކާ މުޢާމަލާތްކުރުން ފަސޭހައެއްނޫނެވެ. އެއީ ޢަދަދުތަކާއި މިންވަރަށް ބަލައިގެން މުޢާމަލާތްކުރުމާ ޚިލާފަށެވެ. ދެވަނަ ސަބަބު: އިސްވެ މިދެންނެވި ހުރިހާ ލަޤަބުތަކަކީ ޢިލްމާއި އުގެނިގަތުމުގެ މައިދާނުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ޝަޚުޞިއްޔަތުތަކަކަށް ބޭނުންކުރެވޭ ނަންތަކެކެވެ. އަދި އެހުރިހާ ފަރާތްތަކަކީވެސް ޙަޟާރަތާއި އިޞްލާޙާ ގުޅުންހުރި މުޞްޠަލަޙުތަކާއި (ޓާރމްސް)، މަފްހޫމާއި ފިކުރު ބޭނުންކުރާ ބައެކެވެ. އަދި ކަންކަން ހިގަމުން އަންނަ ގޮތް ނުވަތަ ވާޤިޢަށް ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ނަޤުދުކޮށް ފާޑު ކިޔާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކަވި ގޮތެއްގައި މިއިން ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ޞިފަތައް ކަނޑައަޅައި ތަޢުރީފުތަކެއް ދިނުމަކީ ފަސޭހަކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެބާބުގެ ތެރެއަށް ފުންކޮށް ވަދެއްޖެނަމަ، އެވަދެވެނީ ހަރުކަށިކަމާއި ދަތިކަމުގެ ދޮރަކުންނެވެ. އެހެންކަމުން މިއިން ކޮންމެ މުޞްޠަލަޙަކަށްވެސް އަވަސް ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑު ކުރުގޮތަކަށް އަލިއަޅުވައިލާނަމެވެ. އެއީ މުފައްކިރުގެ މާނަ ތަފްޞީލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިންނެވެ.
ހ. މުތަޚައްޞިޞް:
އެއީ ޢިލްމުގެ ދަރިވަރުންކުރެ، އެމީހެއްގެ ޢުމުރުން ދުވަސްތަކެއް ވަކި ދާއިރާއެއްގެ ދިރާސާތައް ހެދުމުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާ މީހެކެވެ. އަ ޅުގަނޑުމެން މިއަދު ތާރީޚުގެ މުތަޚައްޞިޞެއް ނުވަތަ ކެމިސްޓްރީގެ މުތަޚައްޞިޞެއްކަމުގައި ނޫންނަމަ ކަންކަން ހިންގުމުގެ މުތަޚައްޞިޞެއްކަމުގައި ބުނަނީ މިދެންނެވި އުޞޫލުންނެވެ.
ށ. ޢާލިމް:
ޢާލިމަކީ ވަކި ޢިލްމީ ތަޚައްޞުޞެއްގައި ކުރިއަރައިގެން ގޮސް އެދާއިރާގެ އެހެން މީހުންގެ މައްޗަށް ކުރި ހޯދާ، ނުވަތަ އެދާއިރާގެ އެންމެ މޮޅެތި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހާއެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ހިސާބުތަކުގައި ޢާލިމް މިލަފްޒު ބޭނުންކުރެވެނީ ޝަރުޢީ ޢިލްމުތައް އުގެނިފައިވާ ފަރާތަކަށް ނިސްބަތްކުރުމުގައެވެ. އެހެނީ މިޒަމާނުގެ ކުރިއެރުންތައް ވާޞިލުވުމުގެ ކުރިން އުންމަތުގެ މުޘައްޤިފުންގެ ބޮޑު އިންސައްތައަކީ ދީނީ ދަންނަބޭކަލުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ޢާންމު ގޮތެއްގައި ބުނެއުޅޭނި އެވެނި މީހަކީ ޝަރީޢަތުގެ ޢިލްމުވެރިއެކޭ ނުވަތަ ސައިންސްގެ ޢިލްމުވެރިއެކޭ މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން މިހާރު ޢާލިމަކީ އެމީހެއްގެ ތަޚައްޞުޞުގައި ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ކުރިއަށް ގޮސްފައިވާ މީހާއެވެ.
ނ. މުޞްލިޙު:
އަޚްލާޤީ ނުވަތަ އިޖުތިމާޢީ ނުވަތަ ސިޔާސީ އިޞްލާޙީ ފިކުރުތަކެއް އަދި ތަޞައްވުރުތަކެއްގެ ވެރި މީހެކެވެ. ގިނަފަހަރަށް އޭނާގެ ފިކުރުތަކުގައި ބަރޯސާވާނީ އޭނާގެ އުންމަތުގެ ޢަޤީދާއަށާއި ޘަޤާފަތުގެ މައްޗަށެވެ. މިދެންނެވި އުޞޫލުގެ މަތިން އަޅުގަނޑުމެންގެ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި އެބަޔަކަށް އަޅުގަނޑުމެން މުޞްލިޙުންގެ ލަޤަބު ދޭ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ނުކުމެގެން އައީ އިސްލާމީ ޢަޤީދާއިންނެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނުގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި އުޞޫލުތަކާއި އެދީނުގެ މަތިވެރި މަފްހޫމްތަކުންނެވެ. މުޞްލިޙަކީ ފިކުރުތަކެއްގެ ވެރި މީހެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގިނަފަހަރަށް އޭނާއަކީ އެފިކުރުތައް އުފަންކުރާ ފަރާތެއް ނޫނެވެ. އަދި ވަކި ޢިލްމީ ނަޒަރިއްޔާތަކެއް އޭނާގެ ކިބައިގައި ނުހުންނާނެއެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައިވާ އިޞްލާޙީ ތަޞައްވަރާއިގެން އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންދާނެއެވެ. އޭނާގެ ފިކުރުތަކުގެ ޠަބީޢަތަކީ ރަނގަޅުކުރުމާއި އިތުރަށް ކުރިއެރުވުމެވެ. ބަލައި ދިރާސާކުރާ ފަލްސަފީ ގޮތްގަނޑެއް ނޫނެވެ.
ރ. ދާޢީ:
އެއީ ޢިލްމާއި ފިކުރާއި އިޞްލާޙުކުރަން އެދޭ އެދުމެއް އެމީހެއްގެ ކިބައިގައިވާ މީހެކެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތުގެ ބޮޑުބައަކީ މީހުންނަށް ހަނދާންކޮށްދިނުމާއި، ހެޔޮމަގަށް މީސްތަކުންނަށް މަގުދެއްކުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގިނަ ޙާލަތްތަކުގައި އޭނާއަކީ ފިކުރުތަކެއް އުފަންކުރުވާ މީހެއް ނޫނެވެ. އަދި ގިނަފަހަރަށް ބޮޑެތި ޢިލްމީ ބަޙުސްތަކާއި ދިރާސާތައް ހެދުމަކީ އޭނާގެ މަސައްކަތެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އޭނާގެ އަހައްމިއްޔަތުކަން ހުއްޓިފައި އޮންނާނީ ޢާންމުންނަށެވެ. ޢާންމުން އެއްވެ އުޅޭ ތަންތަނަށެވެ. އަދި ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ކިބައިން އެދެވިގެންވަނީ އެމީހެއްގެ ޢިލްމީ ޤާބިލުކަމާއި ޙާލަތު ތަންދިން މިންވަރަކުން ހެޔޮކަންކަމަށް ގޮވައިލާ ނުބައިކަންކަން މަނާކުރުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އުފާކުރުން ޙައްޤު އެއްކަމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގައި އެމީހެއްގެ ތަޚައްޞުޞާއި ދަޢުވަތު އެއްކުރަމުންދާ މީހުން ފެންނަ ފެނުމެވެ. އެގޮތުން ދަޢުވަތުގެ މައިދާނުގައި އިންޖިނިއަރުންނާއި ޑަކުޓަރުންނާއި އެހެނިހެން އެތައް ޢިލްމެއްގެ މުތަޚައްޞިޞުން ޙަރަކާތްތެރިވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ތަޚައްޞުޞެއް ކިޔެވުމަކާނުލައި ދީނަށް ހުރި ޣީރަތްތެރިކަމަކާއި ލޯތްބެއްގެ ސަބަބުން މިމައިދާނުގައި އުޅޭ މީހުންވެސް ފެނެއެވެ. ރަނގަޅު މަގަށް އުންމަތަށް މަގު ދެއްކުމުގައި އެބައިމީހުން އެތައް ބުރައެއް އުފުލާ، އިސްލާމީ ދަޢުވަތުގެ ޚިދުމަތުގައި އެތައް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންދެއެވެ.
މުޞްލިޙަކަށްވުރެ، އުންމަތުގެ މައްސަލަތައް ދެނެގަތުމުގައާއި ޢިލްމީ އުނދަރެހުގެ ތަނަވަސްކަމުގައާއި ޙަރަކާތުގެ ތަނަވަސްކަމުގައި، ދާޢީ ފަސްވާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން ޢާލިމަކަށްވުރެ، ޝަރުޢީ ޙުކުމްތަކާއި އަދަބުތައް އެގުމުގައި ދާޢީ ފަސްވާނެއެވެ. މިއީ ގިނަ މީހުންގެ ނިސްބަތުން ބުނާވާހަކައެވެ. މިއީ ޢާންމު ޝާމިލް ޙުކުމެއް ނޫނެވެ.
ބ. މުޘައްޤަފު:
އެމީހެއްގެ އަސާސީ ތަޚައްޞުޞް ފަހަނައަޅައި އައިސް އެހެން ދާއިރާތައްވެސް ދިރާސާކޮށް، އެދާއިރާތަކުގެ ފޮތްތައް ކިޔައި، އަދި އެދާއިރާތަކަށް އަސަރުކުރުވާ ޝަޚުޞިއްޔަތެވެ. އެމީހެއްގެ ވާހަކައިގައި މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ވަރަށް ތަނަވަސް ޖަމާޢަތަކާ މުޚާޠަބުކުރާނެއެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން އޭނާއަކީ ފާޑު ކިޔުމުގެ ޤާބިލުކަމާއި، އިޞްލާޙުކުރުމާއި ކަންކަން ތަރައްޤީކުރުމާ ގުޅުންހުރި ފިކުރުތަކާއި، ޓެކްނިކަލް ނުވަތް ފަންނީ މަފްހޫމްތައް އުފައްދައި ބިނާކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ މީހެކެވެ. އަދި މުސްތަޤުބަލާމެދު ތަޞައްވަރުތަކެއް ކުރެހުމުގެ ޤާބިލުކަން އޭނާގެ ކިބާގައި ހުންނާނެއެވެ.
މުޞްލިޙު އޭނާއާއި ޢާންމުނާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގެ ދާއިރާ ތަނަވަސްވިޔަ ނުދެއެވެ. އޭނާގެ ދުލާއި ޤަލަމަކީ އެއިން މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކާއި ބުއްދިތަކަށް ވީޞިލުވުމަށް އޭނާ ބޭނުންކުރާނެ ފާލަމަވެ. މިލަފްޒު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ގިނަފަހަރަށް ބޭނުންކުރެވެނީ ތަޢުލީމީ މީހުންނާއި، ނޫސް ލިޔުންތެރިންނާއި، ރޭޑިޔޯ ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ތައްޔާރުކުރާ ފަރާތްތަކާއި، ވާހަކަ ލިޔުންތެރިންނާއި އަދަބީ ނަޤުދުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ޢާންމުންގެ މެދުގައި މަޤުބޫލުކަން ހޯދައިފައިވާ ޝަޚުޞިއްޔަތުތަކަށެވެ. ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު ތަކަށެވެ. މިޒަމާނުގެ ގިނަ ލިޔުންތެރިން މުޘައްޤަފުގެ ތަޢުރީފު ދެއްވާފައިވާ ގޮތަށް ބަލައިލުމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގެނީ އެބޭފުޅުންގެ އަރިހުގައި ޙަޤީޤީ މުޘައްޤަފަކީ ޙައްޤަށްޓަކައި ހިންމަތްކުރުމުގެ ދައުރެއް އަދާކުރާ މީހެކެވެ ހަމައެފަދައިން އެފަދަ މުޘައްޤަފު، މުޖުތަމަޢުގައި ކަންކަން ކުރެވޭ ރަނގަޅު ނޫން ގޮތްތަކަށް ނުވަތަ އިދާރީ ގޮތުން ހުރި ނޭދެވޭ ކަންތައްތަކަކަށް ނަޤުދުކޮށް ފާޑުކިޔާނެއެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ފިކުރުތަކާއި ވިސްނުންތައް މުޖުތަމަޢަށް ވާޞީލުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ޝަޚްޞީ ގިނަ މަޞްލަޙަތުތަކެއް ޤުރުބާންކޮށްލަން ތައްޔާރަށް ހުންނާނެއެވެ. މަޝްހޫރު މުފައްކިރު އަދި ފަލްސަފާވެރިޔާ ނޯމް ޝޮމްސްކީ މުޘައްޤަފްގެ ތަޢާރަފުގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. (މުޘައްޤަފަކީ ބާރުގެ ކުރިމަތީގައި ޙަޤީޤަތް އުފުލާ މީހާއެވެ.)
ކޮންމެއަކަސް މުޘައްޤަފް ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ބައެއް ބޭފުޅުން ވަހުމީ މުޘައްޤަފްގެ ޝަޚްޞިއްޔަތާމެދު ވާހަކަދައްކަވާފައިވެއެވެ. އެއީ އަބަދުވެސް ބަރީއަވުމާއި އިޙުސާސްތަކުން މަޙުރޫމުވުމާއި އެހެންމީހުންގެ މަސައްކަތްތަކުން ވައްކަންކުރާ ޝަޚުޞެކެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކަށް ބަލައިލުމުން ބައެއް މުޘައްޤަފުން އެމީހުންގެ ގަލަމާއި ދޫ ވަކި ފަރާތެއްގެ މަޞްލަޙަތުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގައި ނުވަތަ ޒާތީ މަންފާތަކެއް ހޯދައިގަތުމަށް ބޭނުންކުރާކަމުގެ ހިތްދަތިކުރުވަނިވި ޝަކުވާ ފެނެއެވެ. އަދި ޙައްޤު ބަސްބުނުމާއި ނުބައިކަންކަމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމާއި އަނިޔާލިބިފައިވާ ފަރާތަށް އިންޞާފު ހޯދައި ދިނުމާއި، ޢާންމު މަޞްލަޙަތުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ވާޖިބު ހަނދާން ނައްތާލުމުގެ ޝަކުވާއެވެ.
އަޅުގަނޑަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑުމެން މުޘައްޤަފުން ގޮތުގައި މިބަޔާންކުރި މީހުންނަކީ ފަލްސަފާވެރިންނާއި މުފައްކިރުންނަށްވުރެ ބޮޑަށް ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތާ ގުޅިފައިވާ ބައެކެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ވާހަކަތައް ވަރަށް ގިނަފަހަރަށް މައިދާނުގައި ތިބި ބާރުތަކާއި ކަންކަން ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކާ ފުށުއަރާ ގޮތްވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުންނަށް މުފައްކިރުންނާ ފަލްސަފާވެރިންނާ ކުރިމަތިނުވާ ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ކާއެތިކޮޅުވެސް ނުލިބިދާނެތީ ބިރުވެތިވާންޖެހިދެއެވެ. އެހެންކަމުން އަމިއްލަ އިޚުތިޔާރެއްނެތި މަޑުމަޑުން އަމާންކަން ލިއްބައިދޭނެ ޖަމާޢަތަކާ ގުޅެން ޖެހިދެއެވެ.
(ނުނިމޭ)
ނޯޓު: މިއީ ޑރ.ޢަބްދުލްކަރީމް ބައްކާރުގެ تكوين المفكر- خطوات عملية (މުފައްކިރަކު ބިނާކުރުން- ޢަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް) ނަމަކަށް ކިޔުނު ފޮތުގެ ތަރުޖަމާގެ ފެށުމެކެވެ. މިފޮތް ތަރުޖަމާކުރަން އަޅުގަނޑު ގަސްތުކުރަނީ ފޮތުގައިހުރި މައިގަނޑު މައުޟޫޢުތައް ވަކިވަކި މަޒުމޫންތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއީ ފުރަތަމަ މަޒުމޫނުގެ އެއްވަނަ ބައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އުންމީފަކީ މިފޮތް އަވަސް މުސްތަޤުބަލެއްގައި ދިވެހި ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚުތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.
މަގު އިޚްތިޔާރުކުރާ ހިސާބުން..
ފަހަތަށް ބަލަހައްޓައިގެންނުހުރެ ކުރިމަތީ ތަނަވަސްވެފައިވާ ރާސްތާއަށް ބަލާށެވެ.
ފަހަތަށް ކަރުއަނބުރައިގެން ހުރެ ހިނގަނިކޮށް ގަލެއްގައިއަޅައިގަނެދާނެއެވެ.
ނޫނީ ކުރިމަތީ އޮތް ރަންގަނޑަކަށް ފައިންއަރައިފައިވެސް ދެވިދާނެއެވެ.
އެހެނީ، ވަގުތުގެ މަގުގައި ފަހަތަށް އެންމެ ފިޔަވަޅެއްވެސް ނޭޅެއެވެ.
މާޒީގައި އެލިގަނެގެން ނޯންނާށެވެ. މުސްތަޤްބަލް ދިއްކޮށްލާ ފުރުސަތުގެ އަތުގައި ނުހިފިދާނެއެވެ.
މަގުދެކަފިވާ ހިސާބުން..
ނާކާމިޔާބީއެއްނެތެވެ. އެހެންޏާ ކާމިޔާބެކެވެ. އެހެންޏާ އިތުރު ތަޖުރިބާއެކެވެ.
އަލުން އެފިޔަވަޅުތަށް އެހެންގޮތަކަށް އަޅަން ލިބޭނެކަމުގެ އުންމީދަށް ހިތުގައި ބޭކާރު ޖާގަ ހުސްނުކުރާށެވެ.
މިއަދުގެ ވަގުތުު، އެ ފުރުސަތުދިނަސް، އިއްޔެ އެފެންއާރުން ފެންހިފައިގެން އަންނާކަށް ނޭންގޭނެއެވެ. ދަތުރަށް ބަރުވެދާނެތޯއްޗެކެވެ!
އެހެނީ، އިއްޔެ ތިބާއަކަށް މިއަދު ތިހުރި ހަނަފަސް ސަހަރާއިންލައިފައި ހިނގަންޖެހޭނެކަމެއް ނޭންގޭނެއެވެ.
ތިބާއަބަދުވެސް ގޮތްނިންމަނީ އޭރަކު ވެވެންއޮތް، އެނގިހުރި އެންމެ މޮޅުގޮތަށެވެ.
މަގުގައި ކާމިޔާބުލިބޭ ހިސާބުން..
ތިބާހުންނާނީ ހިއްމަތްކޮށްކޮށެވެ. ކާމިޔާބީ ހާސިލްވެ ދަތުރުނިމުން އެއީ އަދި އެހެންކަމެކެވެ
އެހެނީ، ހަގީގީ ނާކާމިޔާބަކީ، މި، މަގުހިނގުމުގައި ކުރަންޖެހޭ ހިއްމަތްކުރުމުގައި ތިބާ ނާކާމިޔާބުވުމެވެ.
ކަލާނގެ ބައްލަވާވޮޑިގެންވަނީ އަހަރެމެންގެ ނަތީޖާއަކަށް ނޫނެވެ. ތިބާ ކުރި ހިއްމަތަށެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "وَمَا تُقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ "
މާނައީ: "ހެޔޮކަމުގެ ތެރެއިން ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ نفس ތަކަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުން އިސްކުޅަ ކޮންމެ
ކަމެއްގެ ثواب، اللَّه ގެ حضرة ގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެންނަހުށްޓެވެ.
ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ތިޔަބައިމީހުން ކުރާކަންތައް މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.."
(އަލްބަޤަރާ : 110)
ތަރުޖަމާ: އިބްރާހީމް ޢަބްދުﷲ
بسم الله، والحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله ، وبعد: ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ މުސްލިމުންގެ ދުސްތޫރެވެ. މުސްލިމުންގެ މަގަށް އަލިކަންދޭ ނޫރެވެ. މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ އެ ޤުރްއާނުގައި ﷲ ތަޢާލާ ބާރުއަޅުއްވާފައިވާ ކަންކަމަށް އިސްކަން ދިނުމެވެ. އީމާން ކަމުގެ އަޞްލުތަކާއި، މަތިވެރި ޚުލްޤުތަކާއި، ރިވެތި މުޢާމަލާތާއި، އެނޫންވެސް އަޅުކަމުގެ އަޞްލުތަކާއި މުޢާމަލާތުތަކުގައި ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލަން ޖެހޭނީ ޤުރްއާނުގައި އިސްކަންދީފައިވަނީ ކޮންކަމަށް ތޯއެވެ.
فضيلة الشيخ الدكتور يوسف القرضاوي – حفظه الله تعالى - ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެހެން ހުރިހައި ކަމަކަށްވުރެ އިސްކަންދީ އެންމެބޮޑަށް ރިޢާޔަތް ކުރަން ޖެހޭކަންކަން ކަނޑައެޅުމުގައި އަހަރެމެން ރުޖޫޢަވާން ޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ޤުރްއާނެވެ. އަހަރެމެން ކަމަކަށް އިސްކަންދީ ސަމާލުވާން ޖެހޭނީ ޤުރްއާނުގައި އެކަމަކަށް އިސްކަންދީފައިވާ މިންވަރަށެވެ. ޤުރްއާނުގެ މޫރިތި އާޔަތްތަކުގައި ތަކުރާވެ، އެ ޤުރްއާނުގައިވާ އިލާހީ އަމުރުފުޅުތަކާއި ނަހީތަކުގައި ބާރުއަޅުއްވާފައިވާ، އެކަމެއްގައި ވަޢުދުތަކެއް ނުވަތަ ވަޢީދު އައިސްފައިވާ ކަންކަމަކީ އެހެން ހުރިހައި ކަމަކަށްވުރެ އިސްކުރަން ޖެހޭނެ ކަންކަމެވެ. އަހަރެމެންގެ ފިކުރާއި، ސުލޫކާއި، ކަންކަން މިންކުރުމުގައި އެހެން ހުރިހައި ކަމަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އެފަދަކަންކަމަށް އިސްކަން ދޭންވާނެއެވެ.
މިގޮތުން ( ކީރިތި ޤުރްއާނަށް ނަޒަރު ކުރާއިރު) އަހަރެމެން އެންމެ ބޮޑަށް އިސްކަން ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތައްކަމުގައިވަނީ ﷲ تعالى އާއި، އެ އިލާހުގެ ނަބިއްޔުއްނާއި ރަސޫލުންނަށާއި، އާޚިރަތްދުވަހަށާއި، ސުވަރުގެ އާއި ނަރަކައިގެ ޘަވާބާއި ޢަޛާބަށް އީމާންވުމެވެ. އަޅުކަމާއި ދީނީ ޝިޢާރުތަކަށް ބަލާނަމަ، ނަމާދު ކުރުމާއި، ޒަކާތް ދިނުމާއި، ރޯދައާއި ޙައްޖާއި، ﷲ ހަނދުމަކުރުމުގެ ގޮތުން ތަސްބީޙު ކިޔުމާއި، އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކުރުމާއި، ތައުބާވެ ފާފަތައް ފުއްސެވުމަށް އެދުމާއި، ﷲ އަށް ވަކީލު ކުރުމާއި، އެ އިލާހުގެ ރަޙްމަތަށް އުއްމީދު ކުރުމާއި، ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވުމާއި، ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވުމާއި މުޞީބާތްތަކާއި ބަލާތަކަށް ކެތްތެރިވުމަކީ އެންމެ އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. މަތިވެރި އަޚްލާޤާއި ރީތި ސިފަތަކުގެ ތެރެއިން ތެދުވެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަމާއި، ޢިއްފަތްތެރިކަމާއި، ލަދުވެތިކަމާއި، ހިތްތިރިކަމާއި، ދީލަތިކަމާއި، މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް ހަރުކަށި ނުވުމާއި ކާފިރުންގެ ކުރިމަތީ ނިކަމެތި ނުވުމާއި، ނިކަމެތީންނަށް އޯގާތެރިވުމާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމާއި ރަޙިމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމާއި، އަވަށްޓެރިންނަށް ކަމޭހިތުމާއި، ފަޤީރު މިސްކީނުންނާއި ޔަތީމުންނާއި ދަތުރުވެރިންނަށް އެހީތެރިވުމަކީ އެންމެ ހެޔޮ ސިފަތަކެވެ. އިސްވެބުނެވުނު ހުރިހައި ކަމަކީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް އިލާހީ އިރުޝާދުތައް އައިސްފައިވާ ކަންކަމެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އެކަމަކަށް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދީފައިވާ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް އެއްވެސް ކަމަކަށް އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ނަފުސުތަކުން އެކަން ބޮޑުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މިސާލެއްގެ ގޮތުން އިސްރާ ގެ ހާދިސާ އަށް ވިސްނަމާތޯއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި އެކަމުގެ ވާހަކަ އައިސްފައިވަނީ އެންމެ އާޔަތެކެވެ.( ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އެންމެ އާޔަތެއްގައިވެސް ވަކިކަމެއްގެ މައްޗަށް އިޝާރާތްކުރެވިފައިވާނަމަ އެކަމުން ދޭހަވަނީ އެކަމެއްގެ މުހިއްމުކަމެވެ) މިއާއި ޚިލާފަށް މުސްލިމުން ދީނުގެ ދިފާޢުގައި ކުރި ހަނގުރާމަތަކުގެ ވާހަކަ އެތައް ސޫރަތެއްގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި ވާރިދުވެފައި ވެއެވެ. (މިކަމުން އަހަރެމެންނަށް އެނގެންޖެހޭ އެއްޗަކީ ދީނުގެ މަގުގައި ޖިހާދު ކުރުމާއި ހަނގުރާމައިގެ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމަކީ އިސްރާ ގެ ޙާދިސާއަށްވުރެ މުސްލިމުން ދެނެގަތުން މުހިއްމު ކަންތައްތަކެއް ކަމެވެ) މިދެކަމާއި ޚިލާފަށް ކީރިތި ނަބިއްޔުގެ ޢީދު މީލާދަކީ ޤުރްއާނުގައި އެކަމާއި ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް އާޔަތެއް ވާރިދުވެފައިވާ ހާދިސާއެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކީ ސަލާމް ލެއްވި ޢީސާގެ ފާނު އުފަންވުންފަދަ މުޢުޖިޒާތެއް ނޫނެވެ. އެކަމުން ދޭހަވާ އެއްޗަކީ އެ ހާދިސާއަކީ އެކަމާއި ގުޅުވައިގެން މުސްލިމުންގެ ދިރިއުޅުމުގައި ކަންތައްތަކެއް ކުރަންޖެހޭ ހާދިސާއެއް ނޫންކަމެވެ. އެކަމާއި ގުޅުވައިގެން މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ނުވަތަ ސުއްނަތް ވެފައިވާ އަޅުކަމެއް ނެތެވެ.
އިސްވެ ބުނެވުނު މިންގަނޑަކީ އަހަރެމެން އޮޅުވާލައިގެން ވާނެ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ މި މިއްލަތު ނަގަހައްޓާ ތަނބެވެ. ދީނުގެ އަސްލެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ ޙުކުމްތަކުގެ މަޞްދަރެވެ. މި މަޞްދަރާއި ވިދިގެން އަންނަނީ މާތް ނަބިއްޔު ގެ ސުއްނަތެވެ.
މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (إنَّ هذا القُرْآنَ يَهْدِي للتِي هِيَ أَقْوَمُ) (الإسراء: 9) " ހަމަކަށަވަރުން މި ޤުރްއާން އެންމެ ސީދާ މަގަށް މަގު ދައްކައެވެ" އެހެން އާޔަތެއްގައި ވެއެވެ. (قَدْ جاءَكم مِنَ اللهِ نورٌ وكتابٌ مبينٌ. يَهدِي به اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَه سُبُلَ السلامِ ويُخْرِجُهُم مِّنَ الظلماتِ إلى النورِ بإذنِه ويَهدِيهم إلى صِرَاطٍ مستقيمٍ) (المائدة: 15ـ16) " ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ނޫރަކާއި، ބަޔާން ވެގެންވާ ފޮތެއް ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އަތުވެއްގެއެވެ. ﷲ، އެކަލާނގެ ރުއްސަވާ މަގަށް ތަބާވީމީހަކަށް ސަލާމަތުގެ މަގުތައް އެފޮތުން ދައްކުވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިޛްނަފުޅާއި އެކު އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމުގެ ތެރެއަށް އެބައިމީހުން ނެރުއްވައި، އަދި ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަށް އެބައިމީހުނަށް މަގުދައްތަކެވެ" އަދި النحل ސޫރަތުގެ 89 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަނީ (ونزَّلْنا عليكَ الكتابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى للمُسْلِمِينَ) "އަދި ކޮންމެކަމެއް ބަޔާންކޮށްދެއްވާގޮތުގައި، އަދި ހިދާޔަތެއް ކަމުގައި، އަދި ރަޙްމަތެއްކަމުގައި، އަދި މުއުމިނުންނަށް އުފާވެރި ޚަބަރެއްކަމުގައި ތިމަން ﷲ ކަލޭގެ ފާނުގެ މައްޗަށް ފޮތް ބާވައިލެއްވީމެވެ"
މިއާޔަތްތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރްއާނުގައިވަނީ ހުރިހައިކަމެއްގެ އަސްލުތައް ބަޔާން ކުރައްވާފައެވެ. އެއީ ހަރުދަނާ ވަރުގަދަ އަސާސެއްގެ މަތީ މިދީން ޤާއިމު ވުމަށެވެ. މުސްލިމުންގެ ޙަޔާތުގެ ހުރިހައިކަމެއްގެ މައިގަނޑު އުސޫލުތައް ކީރިތި ޤުރްއާނުން އެނގެން އޮންނާނެއެވެ. ސީދާ ގޮތުންނާއި، ވިސްނައިގެން ހޯދޭނެ ގޮތުގައެވެ. މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޚަލީފާގެ ބަސްފުޅެއްގައި ވާފަދައިންނެވެ. " ޖަމަލު ބަންނަ ވާގަނޑު ތިމަންނަގެ އަތުން ގެއްލުނު ކަމުގައި ވިއަސް (އެކަމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީގޮތް) ކީރިތި ޤުރްއާނުން ފެންނާނެއެވެ." و الله أعلم
ތަރަހައިގެ ލިޔުންތެރިންގެ ޔުނިވަރސިޓީ އިމްތިޙާންތައް ފެށުން ގާތްވެފައިވުމުން، ތަރަހައިގެ މަސައްކަތްތައް އިމްތިޙާންތައް ނިމެންދެން މެދުކަނޑާލާ ވާހަކަ ތަރަހައިގެ ބައިވެރިންގެ މަޢުލޫމާތަށްޓަކައި ދެންނެވީމެވެ. މާތްﷲގެ އިރާދަފުޅާއެކު، ޖުލައި 15 ވަނަ ދުވަހު ތަރަހައިގެ މަސައްކަތްތައް އަލުން ފެށޭނެއެވެ. ޝުކުރިއްޔާ!
ލިޔުއްވީ: د. ناصر العمر
ތަރުޖަމާ: ޝިފްޒާން އަޙްމަދު
މުސްލިމުންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބައިބައިވުންތަކުގެ މައްސަލައަކީ އެބައިމީހުން ނިކަމެތިވެ ބަލިކަށިވުމުގެ ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން ސަބަބެކެވެ. މުސްލިމް މުޖްތަމަޢު މިވަނީ ފިރުޤަތްތަކަށާއި ޕާޓީތަކަށާއި އެކި އެކި ޖަމާޢަތްތަކަށް ބެހިފައެވެ. އެއިން ކޮންމެ ބައަކުވެސް ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ދެމިތިބުމަށް އަނެކުންނަށް ޢަދާވާތްތެރިވުމާއި، އަނެކުންގެ އަގުކުޑަކުރުން ލާޒމުވެއެވެ. މާތްﷲ ރަޙުމަތްލެއްވި އަޅަކު ނުވަތަ ބަޔަކު މެނުވީއެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގެ އެތައް ތަނެއްގައި ބައިބައިވުން ނަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. މާތްﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. [إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إلى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ} [الأنعام: 159} މާނައީ:ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންގެ ދީން ބައިބައިކޮށް، ބައިތަކެއް ކަމުގައިވީ މީހުންގެ ތެރެއިން، އެއްވެސް ކަމެއްގައި، ކަލޭގެފާނު ނުވަމުއެވެ. އެއުރެންގެ ކަންތައް އޮންނާނެކަން ކަށަވަރީ، اللَّه ގެ حضرة އަށެވެ. ދެން އެއުރެން ކޮށްއުޅުނު ކަންތަކުގެ ވާހަކައިން، އެކަލާނގެ، އެއުރެންނަށް خبر އަންގަވާނެތެވެ.
މުސްލިމުން ޙައްޤުގެ މަތީގައި ތިބުމާއެކު ބައިބައިވެފައިވާ މިންވަރާއި، ކާފަރުން ބާޠިލުގެ މަތީގައި އެކަތިގަނޑަކަށްވެފައިވާ މިންވަރު ފެނުމުން، ކަންކަމާމެދު ވިސްނާމީހަކު ޢަޖައިބުވާހާވެއެވެ. އަދި އިސްލާމީ ސާޙަތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ޖަމާޢަތްތައް ބައިބައިކުރުވާ ސަބަބުތަކަށްވުރެ އެއްބައިވަންތަކުރުވަނިވި، ސަބަބުތައް މާ ގިނައެވެ. ހެޔޮ ސަލަފުންގެ ބޭކަލުންގެ މެދުގައިވެސް ފަރުޢީ ކަންކަމުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ހުއްޓެވެ. ހެޔޮކަންކަމާއި ތަޤުވާވެރިވުމުގައި އެއްބޭފުޅަކު އަނެއްބޭފުޅަކަށް މަދަދުވެރިވެވަޑައިގަތުމާއި، ނުބައިކަންކަން މަނާކުރައްވައި، ލޯތްބާއި އެކުވެރިކަމުގެ މާޙައުލެއްގައި އެއްބޭފުޅަކު އަނެއްބޭފުޅަކަށް ނަޞޭހަތްދެއްވުމުގެ މައްޗަށް ހުރި ހުރަހެއްކަމުގައި އެޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ނުވިއެވެ.
އެންމެހައި އިސްލާމީ ޖަމާޢަތްތަކުގެ އަމާޒަކީ އިސްލާމީ އުންމަތައިގެން ކުރިއަރައިގޮސް މާތްﷲގެ ފޮތާއި، ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވުނު ކީރިތި ރަސޫލުﷲގެފާނުގެ ސުންނަތާ އެއްގޮތަށް ކަންކުރުމެވެ. ހިތުނިޔަތްތަކާއި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުތަކާމެދު ކުށް ހީކުރުމަކީ މުސްލިމެއްގެ ކިބައިގައި ހުރުން އެކަށީގެންވާ ޞިފައެއްނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބައެއްފަހަރު ޙިޒުބީ ނުވަތަ ޖަމާޢަތަށް ވެވޭ ތަޢައްޞުބުގެ ސަބަބުން ޙަޤީޤީ ލަނޑުދަނޑި ހަނދާންނެތެއެވެ. އަދި ލަނޑުދަނޑިއަށް ވާޞިލްވުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތްތައް އެފަދަ ޖަމާޢަތްތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ލަނޑުދަނޑިތަކަކަށް ވެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ކުށެކެވެ.
މުސްލިމުން އެކަތިގަނޑެއްކަމުގައި ވުމުގެ މާނައަކީ ބާޠިލުގެ އަހުލުވެރިންނާއި ޙައްޤުގެ އަހުލުވެރިން އެއްމައިދާނަކަށް ޖަމާކުރުވުމެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް ޝިޢީންނާއި ސުންނީންނާއި ބުދަށް އަޅުކަންކުރާ މީހުން އެއްޖަމާޢަތެއްކަމުގައި ވަޠަނިއްޔަތުގެ ނަމުގައިވެސް ނުވާނެއެވެ. މާތްﷲ އެބައެއްގެ މެދުގައި ތަފާތުލެއްވި މީހުންގެ މެދުގައި ހަމަހަމަކުރުން ހުއްދަވެގެންނުވެއެވެ. އެއީ ޙައްޤާއި ބާޠިލު ހަމަހަމަ ނުވާނެ ފަދައިންނެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވައެވެ.[وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ * إِلاَّ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ} [هود: 118، 119} މާނައީ: ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، މީސްތަކުން އެއް أمّة އެއް ކަމުގައި ލައްވައިފީސްކަން ކަށަވަރެވެ. ނަމަވެސް خلاف ވުމުގައި އެއުރެން ފިލައިނުދެތެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ رحمة ލެއްވި ބަޔަކު މެނުވީއެވެ. އެކަލާނގެ އެއުރެން ހެއްދެވީ އެކަމަށްޓަކައެވެ.
މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އެއްބައިވަންތަކަމަކީ ހަމައެކަނި ހަށިގަނޑުގެ އެއްބައިވަންތަކަމެއް ކަމުގައިވުމީ ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. އެއެއްބައިވަންތަކަން ވާން ޖެހޭނީ ފިކުރީގޮތުންނާއި ޢަޤީދާގެ ގޮތުންވެސް އެއްބައިވެވޭ ވުމަކަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މުސްލިމުންނަށް މިގޮވާލަނީ މާތްﷲއާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނަށް ތަބާވުމުގެ މަތީގައި އެކަތިގަނޑެއްކަމުގައިވުމަށެވެ. ﷲ ޙަމްދުހުއްޓެވެ. އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ބޮޑު ބައަކީ މިއީއެވެ. އެބައިމީހުންގެ މެދުގައި ބައިބައިކުރުވަނިވި ހަމައެކަނި ސަބަބަކީ އިންޞާފުވެރިވުން ދޫކޮށްލުމާއި، އަނިޔާވެރިވުމެވެ.
ހަމަކަށަވަރުން އަހުލުއްސުންނާއަކީ އެއް ޞަފެކެވެ. އެއެންމެވެސް އެއްމައިދާނެއްގައި އެކަތިގަނޑެއްކަމުގައިވެއެވެ. އެމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ކުރިމަތިކުރުވާ ތުހުމަތުތަކަކީ ގިނަފަހަރަށް ރަނގަޅު ތުހުމަތުތަކެއްކަމުގައި ނުވާނެއެވެ. އަދިކިއެއްހެޔެވެ؟ އެފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ބާޠިލު ވާހަކަތަކެއްކަމުގައިވެސް ވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެފަދަ ބާޠިލުވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެމީހެއްގެ އަޚުންނަށް ބައިތަކަށް ބަހައި އުޅޭ މީހުންވެސް ތިބާއަށް ފެންނާނެއެވެ. އެއީ އެއްގެއެއްގައި އެކީގައި އުޅޭ އަޚުންތަކެއް ކަމުގައިވެސް ވެދާނޫއެވެ. އެކީގައި ޢިލްމު ހޯދުމަށް އުޅޭ އަޚުންތަކެއްކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިފަދަ ބާޠިލު ހީތައް އެއަޚުންގެ މެދުގައި ފިތުނަވެރިކޮށް ބައިބައިކޮށް އެބައިމީހުންގެ ބާރުވެސް ކަނޑުވައިލައެވެ. އަލްޢައްލާމާ ބަކުރު އަބޫޒައިދު (تصنيف الناس بين الظن واليقين- ހީއާއި ޔަޤީނުގެ މެދުގައި މީސްތަކުން ބައިކުރުން) ނަމަކަށް ކިޔުނު ފޮތުގައި މީހުން ބައިކުރުމުގެ ޙުކުމްތައް ތަފްޞީލުކޮށް ހަމަޔަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ. އެފޮތުން ވަރަށް މަންފާ ލިބޭނެއެވެ. މާތްﷲ ޝައިޚުއަށް ރަޙުމަތް ލައްވާށިއެވެ.
މަޞްދަރު: ޤިޞަޞުލް އިސްލާމް
ލިޔުންތެރިޔާގެ ކުރު ތަޢާރަފު:
އޭނާއަކީ ސުޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. މަސައްކަތްކުރައްވަނީ ޖާމިޢަތު އިމާމް މަލިކު ސުޢޫދުގެ ޕްރޮފެސަރެއްގެ ވަޒީފާގައެވެ. ލިޔުއްވި ފޮތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު ފޮތަކީ الوسطية فى القرانއެވެ. މިފޮތަކީ ވަރަށް ޢިލްމީ ރަނގަޅު ފޮތެކެވެ. ޢިލްމު އުގެނޭ ކުދިން ކިޔަން ރަނގަޅު މަރުޖިޢެއްކަމުގައި ބެލެވޭ ވަރުގެ ފޮތެއްމެއެވެ.
އަސްލު ލިޔުއްވީ: ފަޟީލަތުއްޝައިޚް މުޙައްމަދު ބިން ޞާލިޙުލް ޢުޘައިމީން (ރަޙިމަހު ﷲ)
ތަރުޖަމާ: ނޫރުއްސަލާމް އަބޫބަކުރު
ދެވަނަ ސަބަބު: ކަމެއްގެ ޙުކުމާއި މެދު އައިސްފައިވާ ދަލީލު ލިބިވަޑައިގަތަސް ދަލީލު ގެނެސްދިން ފަރާތަށް އިތުބާރުނުކުރެވުމާއި އަދި އެ ދަލީލު އެއަށްވުރެ ވަރުގަދަ ދަލީލަކާއި ފުށުއަރާކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަތުން:
މި ސަބަބު ގެ މިސާލަކަށް ވެސް އަހަރެމެން ގެންނާނީ ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއެކެވެ. ފާޠިމާ ބިންތު ޤައިސް ރަޟިޔަ ﷲ ޢަންހާ ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަނާގެ ފިރިކަލުން ތިންވަނަ ފަހަރަށް އެކަމަނާ ވަރިކުރެއްވުމުން ޢިއްދާގައި އިންނަވަނިކޮށް ފިރިކަލުން އޭނާގެ ވަކީލުގެ އަތަށް ދެއްވައިފައި އެކަމަނާގެ ނަފަގާތް (1) ފޮނުއްވެވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަނާ އެޔާއި ހިތްޕުޅާ ހަމަ ނުކުރައްވާ އަދި އެ ހިއްޕެވުމާއި ވެސް ދެކޮޅު ހެއްދެވިއެވެ. ދެން މި މައްސަލަ މާތް ނަބިއްޔާގެ އަރިއަހަށް އުފުލިއްޖެއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ބަޔާންކޮށްދެއްވީ (މިހާލަތުގައި) ފިރިމީހާގެ ފަރާތުން އެކަމަނާއަށް ނަފަގާތެއް ވެސް އަދި އިންނާނެ ތަނެއް ވެސް ދިނުން ލާޒިމުވެގެން ނުވާ ކަމުގައެވެ. (2) އެހެނީ އެކަމަނާ އިންނެވީ ތިން ފަށްވެފައެވެ. ތިންފަށްވެފައިވާ އަންހެނާގެ ޢިއްދާގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަމަނާ ރުޖޫޢަކުރުމުގެ ޙައްޤެއް ފިރިމީހާއަކަށް ނޯންނާނެއެވެ. ވަރިކުރެވިފައިވާ އަނބިމީހާއަށް ޢިއްދާގެ ދުވަސްވަރުގައި ނަފަގާތްދިނުން ފިރިމީހާއަށް ވާޖިބުވަނީ ރުޖޫޢަކުރެވޭ ފަދަ ވަރިއަކުން ވަރިކުރެވިފައިވާ ހާލަތުގައެވެ. މާބަނޑުވެފައިވާ ހާލަތް ފިޔަވައެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ މި ބަސްފުޅަށްޓަކައެވެ.
{وَإِن كُنَّ أُوْلَـتِ حَمْلٍ فَأَنفِقُواْ عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} (3)
މާނަ: އަދި (ވަރިކުރެވުނު އަނބީން) މާބަނޑުކަމުގައި ވާ ނަމަ ފަހެ އެކަނބަލުންގެ ބަނޑުގައިވާ ދަރީން ވިހައިފުމަށް ދާންދެން އެކަނބަލުންނަށް ނަފަގާތްދޭށެވެ.
އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ފާޠިމާ ބިންތު ޤައިސް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘް ޢުމަރުގެފާނަށް ދެންނެވުނު ހިނދު އެކަލޭގެފާނު އެޙަދީޘް ރައްދުކުރެއްވިއެވެ. އެހާދިސާ ހިނގައި ދިޔަ ގޮތް އެކަމަނާއަށް ހަނދުމަފުޅުނެތުމުގެ އިޙްތިމާލު (4) އޮތްކަމުގައި ބައްލަވާފައެވެ. އަދި ތިންފަށްވެފައިވާ އަންހެން ކަނބަލުންނަށް ވެސް އެކަނބަލުންގެ ޢިއްދާގެ ދުވަސްވަރުގައި ވެސް ނަފަގާތްދިނުން ފިރީންގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކަމުގައި ދެކެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ އެކަންތައް ހިނގައިދިޔަ ގޮތް އެކަމަނާ ރަނގަޅަށް ހަނދާންހުރި ކަމެއް ނުވަތަ ނެތްކަމެއް އަހަރެމެންނަށް ޔަޤީން ނުވާއިރު އެކަމަނާގެ ބަހަށްޓަކައި އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ބަސްފުޅު ދޫކޮށްލާނީ ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ؟ އެބަހީ އެކަމަނާގެ ބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ﷲ ތަޢާލާގެ ވަޙީބަސްފުޅު ތަފްސީރު ކުރެވެން ނެތް ވާހަކައެވެ. (5)
މާނައަކީ ޢުމަރު ރަޟިޔަ ﷲ ޢަންހު އެ ދަލީލު ރިވާވި ގޮތާ މެދު ހިތްޕުޅާ ވެނުލެއްވީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ފިޔަވައި އެހެން ޞަޙާބީންނަށާއި އަދި ތާބިޢީންނަށް ވެސް، ބައެއް ދަލީލުތައް ރިވާވެފައިވާ ގޮތާ ހިތްޕުޅާ ހަމަ ނުވެވުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވި ފަދައިން އޭގެ ފަހުން އައި މީހުންނަށް ވެސް އެ މައްސަލަ ދިމާވިއެވެ. ހަމަ މިފަދައިން އަހަރެމެންގެ މިޒަމާނާ ހަމައަށް ވެސް މިކަން މިހެން ހިނގާފައިވެއެވެ. ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ ޤިޔާމަތާ ޖެހެންދެން ވެސް މިކަން ހިނގާނީ މި އުސޫލުންނެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެބޭކަލުންނަށް ސައްހަކަމުގައި ދެކެވަޑައިގެން ޙުކުމް ނަންގަވާ ޙަދީޘްފުޅުތައް އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިންނަން ބަލިކަށިކަމުގައި ދެކެވަޑައިގެންނެވޭތީ ދޫކޮށްލައްވާތަން ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްފުޅުތަކުން އަހަރެމެންނަށް ފެންނަނީ ކިހާ ވަރަކަށްހެއްޔެވެ؟ ރިވާވެގެން އައި ގޮތާއި މެދު އިތުބާރުނުކުރެއްވިގެންނެވެ.
މި ފޮތުގެ ކުރީގެ ބައިތައް:
އިޚްތިލާފް ވުމުގެ ސަބަބުތައް (1) ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިޔާލު ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުތަކާއި އެކަމުގައި އަހަރެމެން ދެކޭގޮތް
_______________________________________
(1) ނަފަގާތް: ލާޒިމްވެގެން ދޭންޖެހޭ ޚަރަދު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އަނބި ދަރީންނަށް ޚަރަދުކުރުމަކީ ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކަމެކެވެ.
(2) مسلم
(3) سورة الطلاق الآية (6)
(4) އިޙްތިމާލު: ކަމެއް ވެދާނޭ ކަމުގެ ފުރުސަތު
(5) މާތްރަސްކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅުގައި ވަނީ ޢިއްދާގައި އިންނަ އަންހެނާއަށް ނަފަގާތްދިނުމަށެވެ. އާޔަތުގެ ބޭރުފުށަށް ބަލާއިރު ވަކި ވައްތަރެއްގެ ވަރިއަކުން ވަރިވެފައިވާ އަންހެނެއް ކަމެއް އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަނާ އެ ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެ އާޔަތް ތަފްސީރުކުރާއިރުގައި ނަފަގާތް ދޭންޖެހޭނީ ރުޖޫޢަކުރެވޭ ފަދަ ވަރިއަކުން ވަރިކުރެވިފައިވާ އަންހެނާ ޢިއްދާގައި އިންނައިރުގައި އެކަނިކަން ދޭހަވެއެވެ.
قال شيخ الإسلام مجدد عصره ابن تيمية رحمه الله: (الناس لم يتنازعوا في أن عاقبة الظلم وخيمة، وعاقبة العدل كريمة، ولهذا يُروى: الله ينصر الدولة العادلة وان كانت كافرة، ولا ينصر الدولة الظالمة وان كانت مؤمنة) مجموع الفتاوى 28/61-62.
އެކަލޭގެފާނުގެ ޒަމާނުގެ މުޖައްދިދު، ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިޔާ (މާތްﷲ އެކަލޭގެފާނަށް ރަޙުމަތްލައްވާށި) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "އަނިޔާވެރިކަމުގެ ނިމުމަކީ ނިކަމެތިކަންކަމާމެދު އަދި ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ފަހު ނަތީޖާ މާތްވާނެކަމާމެދު މީސްތަކުން ދެބަހެއް ނުވެއެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި މީހުން ތެރޭގައި ބުނެވެއެވެ. ކާފިރެއްކަމަކު މާތްﷲ ޢަދުލުވެރި ދައުލަތަށް ނަޞްރުދެއްވައެވެ. އަދި މުއުމިން ދައުލަތެއްކަމުގައިވިޔަސް އަނިޔާވެރިނަމަ، ނަޞްރު ނުދެއްވަތެވެ.)
ލިޔުއްވީ: د.طه جابر علواني
ތަރުޖަމާ: ޝިފްޒާން އަޙްމަދު
ޢަދުލުވެރިކަން ނުވަތަ ޢަދާލަތަކީ މާތްވި ޤުރުއާނު ގެނެސްދެން މަތިވެރި އިސްލާމީ މަފްހޫމުތަކުގެ ތެރެއިން މަތިވެރި މަފުހޫމެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި އަގުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތިވެރި އަގުކުރުންކަމުގައިވަނީ ޢަދުލުވެރިކަމެވެ. އަދި ޝަރީޢަތުގެ މަޤުޞަދުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު މަޤުޞަދަކީވެސް އެއީއެވެ. ޤުރުއާނުގެ އެންމެ މަތިވެރި އަސާސީ ތިން އަގުކުރުމަކީ ތައުޙީދާއި ތަޒްކިޔާ (ނަފްސުގެ ޠާހިރުކަން) އާއި ދުނިޔެ ބިނާކުރުން ކަމުގައިވަނީނަމަ، މިތިން އަގުކުރުމުން ނެގޭ ނުވަތަ އުފަންވާ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު ޝަރުޢީ މަޤުޞަދަކީ ޢަދުލުވެރިކަމެވެ. އެއްކައުވަންތަކުރާ މީހާގެ އެއްކައުވަންތަކުރުން ފުރިހަމަވާނީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ޞިފަ އޭނާގެ ކިބާގައި ހުރެގެނެވެ. އަދި ނަފްސުގެ ޠަހާރަތު ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ޞިފަނެތި ފުރިހަމަ ނުވާނެއެވެ. އަދި ޢަދުލުވެރިކަމާ ނުލައި މިބިން ތަރައްޤީކޮށް ބިނާކުރުމަކީ ނޭކަށޭނެކަމެކެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި އުންމަތުގެ ޢިލްމުވެރިންނާއި މުފައްކިރުން ޢަދުލުވެރިކަމަކީ ވެރިކަމުގެ އަސާސްކަމުގައި ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އަދި އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ޝަރުޢީ މަޤުޞަދެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އެހެނީ ދަރަޖައިގެ ގޮތުން މިނިވަންކިޔަވައި އެއްވެސް މަޤުޞަދެއް ޢަދުލުވެރިކަމާ ވާދަނުކުރެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ޢަދުލުވެރިކަމާއި މިނިވަންކަންވަނީ ގުޅި ލާމެހިފައެވެ. އެއިން އެއްކަންތައް އަނެއްކަންތަކާ ވަކިނުކުރެވޭނެއެވެ. މިނިވަންކަމާ ނުލައި ޢަދުލުވެރިކަމެއް ޤާއިމްނުވާނެއެވެ. އަދި ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ރައްކާތެރިކަން ނެތްނަމަ، މިނިވަންކަމަކީ ޙަޤީޤީ މިނިވަންކަމެއްކަމުގައި ނުވާނެއެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާންވަނީ ޢަދުލުވެރިކަމަށް ބާރު އަޅުއްވާފައެވެ. އަދި އެތައް އާޔަތެއްގައި ޢަދުލުވެރިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ﴾(النحل:90) މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން، عدل ވެރިވުމަށާއި، إحسان ތެރިވުމަށް މާތް اللَّه އަމުރުކުރައްވަތެވެ. މިނިވަންކަން ލިބުމާއި އެމިނިވަންކަމާ މުޢާމަލާތްކުރުން ލާޒިމުވާ ބީދައިން ޢަދުލުވެރިވުން މުޢާމަލާތާއި ޖަޒާ ކަނޑައެޅުމުގައި ހަމަހަމަކުރުން ލާޒިމުކުރެއެވެ. އިޙުސާސްތަކާއި ޝުޢޫރުތަކުން އަސަރު ނުފޯރާ އިމެއްނެތް އަގުކުރުމެއްކަމުގައި ޢަދުލުވެރިކަން ކަނޑައެޅުމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އަމުރުކުރެއެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿وَلاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلاَّ تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى﴾(المائدة:8) މާނައީ: އަދި ބަޔަކުމީހުންދެކެ ތިޔަބައިމީހުންގައި އުފެދިފައިވާ ރުޅިވެރިކަމެއް އެއީ، ތިޔަބައިމީހުން عدل ވެރި ނުވުމުގެ މައްޗަށް ބާރުއަޅާކަމެއް ކަމުގައި ނަހަދާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން عدل ވެރިވާށެވެ! އެގޮތް تقوى ވެރިކަމާ ގާތްކަން ބޮޑެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވުނު ރަސޫލުﷲ އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހައި ޢަމަލެއްގައި މުޠުލަޤު ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކުރެއްވައި ތަންފީޛުކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން މަޝްހޫރު، ޝަޚުޞީ ޞިފަފުޅެއްކަމުގައި ހިމެނުން ލާޒިމުވާ މިންވަރަށް އެޞިފައިގައި އެކަލޭގެފާނު ހިފެހެއްޓެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީން އެޞިފަ ލިބިވަޑައިގަނެގެން އެކަލޭގެފާނާ އެއްގޮތްވެވަޑައިގަތެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއެއްގައި އެޞިފަ ތަންފީޒުކުރެއްވުމުގައި މިސާލުތަކެއް ކަމުގައި އެބޭކަލުން ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. އަދި ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން މިއުންމަތަށް ހެޔޮކަމާއި މެދުމިންކަމުގެ މަތިވެރި ޞިފަ ޙައްޤުވިއެވެ. އަދި މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް ހެކިވެރިވުމުގެ މަޤާމް ލިބުނެވެ. އެހެނީ އެބޭކަލުންގެ ކިބައިގައި ޢަދުލުވެރިކަން ފުރިހަމަވުމުގެ ސަބަބުން އެހުރިހާ ޞިފަތަކަކަށް އެކަށީގެންވާ ބޭކަލުންކަމުގައިވިއެވެ. މާނައަކީ ހެޔޮކަމާއި މެދުމިންކަމަކީ އެބޭކަލުންނަށް ލިބިވަޑައިގަތް ޞިފަފުޅުތަކެއްގެ އިތުރުން އެއީ އެބޭކަލުންގެ ލިބާހެވެ. އަދި ޢަދުލުވެރިކަމުގެ މިސާލު ޖެހުމުގައި އެބޭކަލުންގެ ނަންފުޅުތައް ބޭނުންކުރެވެން ފެށިއެވެ. ޚުލަފާއުއް ރާޝިދުންގެ ޒަމާނުގައި އެބޭކަލުންގެ ސިޔާސަތުތައް ބިނާކުރެއްވީ ޢަދުލުގެ އަސާސްގެ މަތީގައެވެ. އަދި އެބޭކަލުންގެ ޝަރުޢީ ނިޒާމް (ޖުޑީޝަރީ)ވެސް ބިނާވެގެން އައީ ޢަދުލުގެ މަތީގައެވެ. އެބޭކަލުންގެ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޢަދުލުވެރިކަމަކީ ، މުޖުތަމަޢުގެ ކުރިމަގަށް އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ހަރުދަނާކޮށްދީ، އެމުޖުތަމަޢުގެ ކުރިއެރުމަށް އެހީތެރިވެ، އަދި އިޖުތިމާޢީ ވެށި ތާހިރުކޮށްދޭ، މުޖުތަމަޢުގެ ރޫޙު ކަމުގައިވިއެވެ. އެކުވެރިވުމާއި އެކަތިގަނޑެއްކަމުގައި ވުމަށް ބޭނުން އެންމެހައި ވަސީލަތެއް ޢަދުލުވެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނެވެ. ހަމަޖެހުމާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ބާރުވެރިކަމުގެ މަގުތައް ކޮށައިދިނެވެ.
މާތްﷲ އިންސާނުންގެ މުހިއްމު ޟަރޫރަތްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވީ ޢަދުލުވެރިކަން މެދުވެރިކުރައްވައިގެނެވެ. އިންސާނީ ޟަރޫރަތްތަކުގެ އެންމެ މަތިވެރި ޟަރޫރަތްތަކަކީ ފަސް ޟަރޫރަތުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ފަސްކަމެވެ. ފުރާނައާއި މުދަލާއި ނަފްސުގެ ކަރާމާތް ނުވަތަ އަނބުރާއި ބުއްދިއެވެ. (މުތަރުޖިމް: ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ނަފްސުގެ ކަރާމާތުގެ ބަދަލުގައި މިފަސްކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމަނުއްވަނީ ނަސްލެވެ.) އިންސާނުންގެ ބޭނުންތައް ނުވަތަ އެމީހުންނަށް ދަތިކަމާ ތުރާ އެކަންކަން ޙާޞިލުނުވުމުން ޖެހޭ ކަންކަން ވެސް ފަހިކޮށްދެއްވީ ޢަދުލުވެރިކަން މެދުވެރިކުރައްވައިގެނެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ކަންކަން އިތުރަށް ފުރިހަމަކޮށްދޭ ކަންކަން ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވިއެވެ. މުސްލިމް އިންސާނާގެ ޝަޚުޞިއްޔަތުގެ ބައެއްކަމުގައި ޢަދުލުވެރިކަން ހިމެނުނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ބުއްދީގައި އަބަދުމެ ދައުރުވާ އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގައި ތަންފީޒުކުރެވޭ ކަމެއްކަމުގައި ހިމެނުނެވެ. އޭނާގެ އަދަބުވެރިކަމާއި ފަންނީ ހުނަރުވެރިކަމާއި މުއައްސަސާތައް ބިނާކުރުމުގައި ޢަދުލުވެރިކަން ހިމެނިއެވެ. އަދި ޢަދުލުވެރިކަމަކީ އޭނާގެ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތަކަކާއި ގުޅުންތަކެއް ބައްޓަންކުރާ މިންގަނޑުކަމުގައިވެއެވެ.
މިއަދު މުސްލިމުންނާއި އިސްލާމްދީނުގެ ގުޅުން މިވަނީ ބަލިވެފައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޙަރަކާތްތަކުގެ މައްޗަށް ބާރު ފޯރުވައި، އެބައިމީހުންގެ މަސައްކަތްތަކުގައި މަގުދައްކަނީ އިސްލާމް ދީންކަމުގައި މިއަދު ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން އަގުކުރުންތައް އެބައިމީހުން ކިބައިން ނެތި ހިގައްޖެއެވެ. އަދި އެއަގުކުރުންތަކުގެ އަސަރުވަނީ ކުޑަވެފައެވެ. އަދި އެއަގުކުރުންތަކުގައި ހިފަހައްޓާ މީހުން މަދުވެއްޖެއެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އެހެން އުންމަތްތައް ކުރި ހޯދައިފިއެވެ. އެއީ ތައުޙީދު ޤަބޫލުނުކުރާ ދައުލަތްތަކެއް ކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމީހުންގެ ބުއްދީގެ އެހީގައި އަދި އެމީހުންކުރެ ރަނގަޅު މީހުން މެދުވެރިގެން ޢަދުލުވެރިކަމުގެ މަގު އެބައިމީހުން ހޯދިއެވެ. އަދި އެމަގުގައި އެބައިމީހުން ގަދައަށް ހިފެހެއްޓިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޢަދުލުވެރިކަން ޔަޤީންކޮށްދޭނެ ގޮތްތަކަކާއި އެޞިފަ ރައްކާތެރިކުރާނެ ހަމަތަކަކާއި އެއަށް ވާރުއަޅާނެ މަގުތަކެއް އެބައިމީހުން ހޯދިއެވެ. އެހެންކަމުން އެއުންމަތްތައް ކުރިއަރައި، އުފައުވެރިކަން ޙާޞިލުކޮށް، ހަމަޖެހުން އެއުންމަތްތަކުގެ ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނެވެ. އަދި ކުރިއެރުމާއި މަދަނިއްޔަތު ބިނާކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އެބައިމީހުންނަށް ލިބުނެވެ. އަދި އެބައިމީހުން، އިސްލާމް ދީނަށް ނިސްބަތްވާ ދައުލަތްތަކެއްގެ މައްޗަށް ކާމިޔާބު ހޯދައިފިއެވެ. އެއީ އެދައުލަތްތަކުގައި ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކުރެވިފައި ނެތަތީއެވެ. އަދި އިސްލާމީ ދައުލަތްތަކުގެ އަހުލުވެރިން އެދައުލަތްތައް ދޫކޮށް ކުރިން މިދެންނެވި އުންމަތްތަކުގެ ތެރެއަށް ހިޖުރަ ކުރަން ފަށައިފޫއެވެ. އެއީ އެދައުލަތްތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޢަދުލުވެރިކަމާއި އެދައުލަތްތަކުގެ ނިޒާމްތަކުން ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގަންނާށެވެ. އެހެނީ މާތް އިންސާނެއްގެ ގޮތުގައި ޢަދުލުވެރިކަމާ ނުލައި ނޫޅެވޭނެއެވެ. ޢަދުލުވެރިކަން ނެތްނަމަ، އީމާންކަމާއި އިސްލާމްކަމުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ބާރުތައް ނެތިގެން ދާ ފަދައެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ އުންމަތަށް ޢަދުލުވެރިކަމާ ނުލައި، އެއުންމަތުގެ ކަރާމާތް އަބުރާ ލިބިގަތުމާއި، އެންމުތަކުގެ އެއްބައިވަންތަކަން ބިނާކުރުމާއި، ތަރައްޤީގެ އުންމަތުގެ މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއުންމަތުގެ ގޯތިތަކުގެ ތެރޭގައި ޢަދުލުވެރިކަން އެޞިފައަށް ޙައްޤު މަތިވެރިމަޤާމަށް އަނބުރާ ނުގެނެވުނުނަމަ، މިއުންމަތަށް ލާއިޤު، އެކަށީގެންވާ މަޤާމަށް ވާޞިލެއް ނުވެވޭނެއެވެ. އެހައިރުން ޢަދުލުވެރިކަން ވާނީ ވެރިންނާއި ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި ހަރުލާފައިވާ މަތިވެރި އަގުކުރުމެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެޞިފަ ހަރުކޮށް އެއަށް ބާރު ލިބިނެވި ހުރިހާ ގޮތެއް ރާވައި އިންތިޒާމުކުރާނެއެވެ.
ޢަދުލުވެރިކަމަކީ ވެރިކަމުގެ އަސާސެވެ. އަދި ޙަޟާރަތުގެ ބާރެވެ. އަދި ބިނާކުރުމުގެ އެހީތެރިޔާއެވެ. އަދި އިންސާނީ ކަރާމަތުގެ ބިންގަލެވެ. ހުރިހާކަމެއްވެސް މޮޅަށް ދެކެ ދެނެވޮޑިގެންވަނީ މާތްﷲއެވެ!
ޑރ. طه جابر علواني ގެ ކުރު ތަޢާރަފެއް:
އެމަނިކުފާނަކީ އަލްއަޒުހަރު ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުއްލިއްޔަތުއް ޝަރީޢާވަލް ޤާނޫން އިން އުޞޫލުލް ފިޤުހުގެ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ފާހަކުން ޙާޞިލުކުރައްވާފައިވާ ޢިރާޤަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރީ ސައްތައިން 1354ގައި ފައްލޫޖާގައެވެ. އަދި އެމަނިކުފާނަކީ މިހާރު ޤުރުޠުބާ ޔުނިވަރސިޓީގެ ރައީސެވެ. އަދި ކުރިން އިސްލާމީ ފިކުރަށް ޚާއްޞަ ބައިނަލް އަޤުވާމީ މަޢުހަދުގެ ރައީސްގެ މަޤާމްވެސް ފުރުއްވިއެވެ. ދުނިޔޭގެ އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑަމީގައިވެސް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އޭގެ އެމަނިކުފާނަކީ އިތުރުން ރާބިޠަތުލް ޢާލަމިލް އިސްލާމީގެ ތައުސީސީ މެންބަރެއްވެސްމެއެވެ. ވަރަށް ގިނަ ޢިލްމީ ދިރާސާތަކަކާއި ފޮތްތަކެއް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ދީނުގެ ޢިލްމު އުގެނޭ ކުދިން މިފޮތްތައް ކިޔައި ފިޤުހާއި އުޞޫލާއި މަޤާޞިދުއް ޝަރީޢާ ދަސްކުރުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. މާތްﷲ ޑރ. طه جابر علواني ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވައި، އުންމަތުގެ ޙައްޤުގައި ޢުމުރު ދަމަހައްޓަވައި، އެމަނިކުފާނުގެ ޢިލްމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފައިދާ ލިބޭނެ ގޮތް މެދުވެރިކޮށްދެއްވާށިއެވެ! އާމީން.
ފުރަތަމަ ބާބު: ޝަރީޢަތާއި ފިޤުހުގެ މަފްހޫމު އަދި ގުޅުންހުރި ބައެއް މައުޟޫޢުތައް
ތަޝްރީޢު އަދި ތާރީޚުގެ ތަޢާރަފު
ތާރީޚް، މިއީ ޢަރަބި ލަފްޒެކެވެ. ކަމެއް ވިވަގުތު ފާހަގަކުރުމަށް ކިޔާ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި މި ލަފުޒު ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ހަމަ މިފަދައިން އެކަމެއް އެވީ ވަގުތަށްވެސް މިނަން ބޭނުންކުރެވެއެވެ.
ޢަރަބި ލަފްޒު ތަޝްރީޢު (ޤާނޫނީ ދާއިރާގައި ތަޝްރީޢުގެ މާނައަކީ: ޤާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރުގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީއަމުރުތައް ކަނޑައަޅާ، އެއަމުރުތަކަށް އިލްޒާމީ ބާރުވެރިކަން ދިނުން) މިއީ، "ޝަރަޢަ"އިގެ މަސްދަރެވެ. ޢަރަބި ލަފްޒު ޝަރީޢާ ނެގެވިގެންވަނީ ޝަރަޢަ މި ލަފުޒުންނެވެ. ޢަރަބިބަހުގައި ލަފުޒީގޮތުން ޝަރީޢަތުގެ ދެ މާނައެއްވެއެވެ. އެއީ:
1. ތެދުމަގު: މިމާނައިގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މި ލަފްޒު ބޭނުން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. " ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ " މާނައީ: "ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ دين ގެ ކަންތަކުގައި (ފާޅުވެގެންވާ) ތެދުމަގެއްގެ މަތީގައި ކަލޭގެފާނު ލެއްވީމެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނު އެޔަށް تبع ވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އަދި ނުދަންނަ މީހުންގެ އެދުންތަކަށް ކަލޭގެފާނު تبع ވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ!" (އަލްޖާޘިޔާ 45 : 18)
2. އުސްބިމެއް ފަދަތަނަކުން އޮހިގެން އަންނަ ފެން ޖަމާވާ ތަން.
ފިޤުހުވެރިންގެ އިޞްޠިލާޙުގައި ޝަރީޢަތުގެ މާނައަކީ ރަސޫލު ބޭކަލެއްގެ ދޫފުޅުމައްޗަށް ﷲތަޢާލާ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށްޓަކައި ކަނޑައަޅުއްވާ ބާވާލައްވާ ޙުކުމްފުޅުތަކެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ އިސްވެ ދިޔަ، ލަފްޒީ އަދި އިޞްޠިލާޙީ މާނައަށް ބަލާއިރު އިޞްޠިލާޙީ މާނައިން ލަފްޒީމާނަ ހާސިލުވެ ފާޅުވެފައިވާތަން ފެނިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އެހެނީ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތައްވަނީ ބާވާލެއްވުމުގައި ސީދާ ކުރެއްވިގެންނެވެ. އޭގައި އެއްވެސް ކަތިކަމެއް ނެތެވެ. އޭގައި ހިފި މީހަކު ސީދާ ވާސިލްވާނީ ދެދުނިޔޭގެ ކާމިޔާބަށެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ހަށިގަނޑުގެ އާރޯކަމާއި ދިރިހުރުމަށްޓަކައި ފެނާ ދިމާއަށް އެނބުރެން ޖެހޭޖެހުމާއި، ނަފްސުތަކުގެ ދިރުމަށްޓަކައި ސިކުނޑީގެ ކާނާއަށްޓަކައި ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތަކާ ދިމާއަށް އެނބުރެން ޖެހުމުގައި ހުރި އެއްގޮތްކަންވެސް މިތާ ފާހަގަކޮށްލަމެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ އިޞްޠިލާޙީ މާނައަށް ނަޒަރު ހިންގަވާލައްވާއިފިނަމަ އެ ލަފްޒުގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި ރަސޫލުބޭކަލުން އެ ޝަރީޢަތްތަކައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ ޝަރީޢަތްތަކެއްވެސް ހިމެނިގެންދާކަން ފާހަގަ ކުރެއްވޭނެއެވެ. ސަލާމްލެއްވި އިބްރާހިމްގެފާނު އެކަންކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ ކަމަކަށް ކިޔޭނީ އިބްރާހިމްގެފާނުންގެ ޝަރީޢަތެވެ. ސަލާމްލެއްވި މޫސާގެފާނު އެކަންކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ ކަމަކަށް ކިޔޭނީ މޫސާގެފާނުންގެ ޝަރީޢަތެވެ. ސަލާމްލެއްވި ޢީސާގެފާނު އެކަންކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ ކަމަކަށް ކިޔޭނީ ޢީސާގެފާނުންގެ ޝަރީޢަތެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މުޙައްމަދުގެފާނު އެކަންކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ ކަމަކަށް ކިޔޭނީ މުޙައްމަދުގެފާނުންގެ ޝަރީޢަތެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ އިޞްޠިލާޙީ މާނައިގެތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއް މަފްހޫމަކީ އުފައްދާ އެކަށައެޅުމެވެ. ޤަވާޢިދުތަކާއި، ނިޒާމުތަކާއި ޙުކުމްތައް އުފައްދާއި އެކަށައެޅުމޭ ބުނާމާނަ މި މަފްހޫމުގެތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މިމާނައިގައި ޤުރުއާނުގައި "ޝަރަޢަ" މި ލަފްޒު ބޭނުން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވެއެވެ. " شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا " މާނައީ: "ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި، އެކަލާނގެ އުފައްދަވައި ކަނޑައެޅުއްވި دين އަކީ، އެކަލާނގެ نوح ގެފާނަށް وصية ކުރެއްވި دين އެވެ." (އައްޝޫރާ 42 : 13) އަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. " أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ " މާނައީ: "ނުވަތަ اللَّه، إذن ދެއްވާފައިނުވާ دين އެއް، އެއުރެންނަށް، شرع ކޮށް ކަނޑައަޅައިދިން شريك ންތަކެއް އެއުރެންނަށް ވޭހެއްޔެވެ؟" (އައްޝޫރާ 42 : 21).
އިސްވެ މިދެންނެވި މާނައިގައި ތަޝްރީޢުގެ މުރާދެއްކަމުގައި ވާނީ ޝަރީޢަތް އުފައްދުމެވެ. އޭގެ ޙުކުމްތައް އުފައްދާ ބާޔާންކޮށްދިނުމެވެ. އެމައްޗަށް ހަމަތައް ހެދުމެވެ. މި އުފެއްދުމުގެ މާނަ ދޭހަވާން ތާރީޚުން ފެންނަން އޮތް ހަމައެކަނި ޒަމާނަކީ ކީރިތި މާތް ރަސޫލާ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައިގެ ޙަޔާތްޕުޅެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ ފުށުން އަމުރުފުޅުތައް ފޯރުކޮށްދެއްވާން ހުންނެވި ފަރާތެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު މިދެންނެވި ދައުރު އަދާކުރުމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ބަދަލެއްކަމުގައި އެހެން އެއްވެސް މީހަކަށް މިދެންނެވި ޚާއްޞިއްޔަތައިގެން އެމަޤާމަކު ނުހުއްޓޭނެއެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނީ ރަސޫލުބޭކަލުނަންނާއި ނަބީބޭކަލުންގެ އެންމެ ފަހުބޭކަލެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. " مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ " މާނައީ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ ބޮޑެތި ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އެކެއްގެވެސް ބަފައިކަލަކު ކަމުގައި محمد ގެފާނު ނުވެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، (އެކަލޭގެފާނީ) اللَّه ގެ رسول އާއެވެ. އަދި ނަބީކަން ختم ކުރެއްވި ކަލޭގެފާނުވެސްމެއެވެ." (އަލްއަޙްޒާބު 33 : 40) އެހެނީ މި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި ފުރިހަމައަށް ބާވާލައްވާ ނިމިފައެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. " الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِينًا " މާނައީ: "މިއަދު، ތިޔަބައިމީހުންގެ دين، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ نعمة، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި إسلام دين ތިޔަބައިމީހުންނަށް دين އެއްކަމުގައި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގެންފީމެވެ." (އަލްމާއިދާ 05 : 03)
އެއަށް ފަހުގައި އައި ޒަމާނުގައި ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މުޙައްމަދުގެފާނުންގެ ޞަޙާބީ ބޭކަލުންނާއި އެބޭކަލުންގެ ފަހުން ތާބިޢީބޭކަލުން އެ ކުރެއްވި އިޖްތިހާދުކުރެއްވުން، އުފެއްދުމެއްގެ މާނައިގައި ތަޝްރީޢެއް ކަމުގައެއް ނުވެއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި އެއީ އަލަށް އުފެދި ފެންނަމުންދާ ފަރުޢީ މައްސަލަތަކުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގެ އިޖްމާލީ ޤަވާޢިދުތައް ހިންމި ހެޔޮކޮށް ފެއްތުމުގައި ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅުތަކެކެވެ. އަދި ޤިޔާސްކުރުން ނުވަތަ ސުންނަތާއި ޤުރުއާން ފަދަ ޝަރުޢީ މަސްދަރުތަކުން ޙުކުމްތައް ނެރުމެއް ކަމުގައި ނޫނީ ނުވެއެވެ.
އިސްވެ މިދިޔަ ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށްބިނާކޮށް ޝަރީޢަތުގެ ގެ ތަޢްރީފެއް އެކުލަވާލާނަމަ ދަންނަވަން ޖެހޭނީ އެއީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތް އެކުލެވޭހެން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މުޙައްމަދުގެފާގެ ދޫފުޅުމަތިން އެންމެންގެ މައްޗަށް ﷲތަޢާލާ ކަނޑައެޅުއްވި އެންމެހާ ޙުކުމްތަކެވެ.
ތަޝްރީޢީ ތާރީޚުގެ ޢިލްމުން ޤަޞްދުކުރެވޭ މާނަ
ތަޝްރީޢީ ތާރީޚުގެ ޢިލްމުގައި ޢިލްމުވެރިން އެބޭފުޅުންގެ ދިރާސާތަކުގައި ހަމައެކަނި ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި ތަޝްރީޢީ ޙާލަތު އޮތްގޮތުގެ މައްޗަށް އެދިރާސާތައް ކުރުކުރެއްވީއެއް ނޫނެވެ. އަދިކިއެއްތޯއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ފަހުން އިސްލާމީ ތަޝްރީޢު އެކިޒަމާންތަކުގައި ދެކެފައިވާ އެކިމަރުޙަލާތަކާއި މެދުކެނޑުމެއްނެތި އައިސްފައިވާ އެކިއެކި ކުރިއެރުންތަކާއި އަޅުގަނޑުމެންގެ މިއަދާ ހަމައަށް އެ ދިރާސާތައް ފުޅާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ފިޤުހުވެރިންނާ މުޖްތަހިދު ޢިލްމުވެރިންނާ އެބޭބޭފުޅުންނާ އެބޭބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތަޕުޅުތަކުގެ އަސަރުތައް ކޮންމެ ޒަމާނެއްގައި ހުރި މިންވަރެއްގެ މައްޗަށްވެސް އިސްވެދެންވި ދިރާސާތައް ވަނީ ތަނަވަސް ކުރައްވާފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އިސްލާމީ ތަޝްރީޢީ ތާރީޚުއޭ ބުނުމުން އޭގެ މާނަ ވަރަށް ތަނަވަސް ކުރަންޖެހެއެވެ.
އިސްލާމީ ތަޝްރީޢީ ތާރީޚުގެ ޢިލްމުން ޤަޞްދުކުރެވޭ މާނައަކީ، އެއީ، ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގަޔާއި އޭގެފަހުން އައި ޒަމާންޒަމާނުގައި އިސްލާމީ ފިޤުހު އޮތްގޮތާއި، ތަޝްރީޢީ މަސްދަރުތައް ކަނޑައެޅުނު އަދި އެ މަސްދަރުތަކުގެ ޙުކުމްތައް ކަނޑައެޅުނު ޒަމާންތަކާއި ނަސްޚުވަމާއި ތަޚްޞީޞްވުމާއި ކަފިކަފިވެގެން ދިއުމުގެތެރެއިން އެކިއެކި ބަދަލުތައް އެ މަސްދަރުތަކަށް އައިސްފައިވާ ޒަމާންތަކަށް ބަލައިގެން އިސްލާމީ ތަޝްރީޢީ މަރުޙަލާތައް ވަކިކުރުމުގެ ޢިލްމެވެ. އަދި މި މަރުޙަލާތަކުގައި އުޅުއްވާފައިވާ ފިޤުހުވެރި ޢިލްމުވެރިންގެ ޙާލަތާއި ފިޤުހުގެ ދާއިރާގެ ތެރެއަށް ފިޤުހުވެރިންގެ އިޖްތިހާދުގެ ތެރެއިން އިތުރުވެގެންދާ ބައިތަކާއި އެބޭފުޅުންގެ ޢިލްމީ މަސްކަތްޕުޅުތަކާއި އަސަރުތަކާއި، ޙުކުމް ނެރުއްވުމުގައި އެބޭބޭފުޅުން ގެންގުޅުއްވާ މަންހަޖްތަކާއި ހަމަނަހަމަ ދިރާސާކުރުންވެސް އެއީ މި ޢިލްމުގެ ބައެކެވެ.
މި ތަނަވަސް މާނައިގައި އިސްލާމީ ތަޝްރީޢީ ތާރީޚުގެ މާނައާއި އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ ތާރީޚުގެ މާނަ އެކައްޗެއްކަމުގައި ވެއެވެ.
އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ދާއިރާ
އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އިސްވެދިޔަ އިޞްޠިލާޙީ މާނައިގެ ތެރޭގައި އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ﷲތަޢާލާ ކަނޑައެޅުއްވި ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ ޙުކުމްތަކެއް ހިމެނިގެންދެއެވެ. އެއީ:
1. ޢަޤީދާގެ ޙުކުމްތައް:
މިއީ އިސްލާމީ ޢަޤީދާއާއި އެއާ ގުޅިފައިހުރި ހުރިހާ ކަމެކެވެ. އެއީ ﷲތަޢާލާ އެއްކައުވަންތަ ކުރުމާއި، އެންމެހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި ނަބީބޭކަލުން އެއައިގެން ވަޑައިގެންނެވި ޚަބަރުތަކާއި، މަލާއިކަތްބޭކަލުންނާއި، ޖިންނީންނާއި، ޤިޔާމަތާއި، އަލުން ދިރުއްވެވުމާއި، ޖަޒާދެއްވުމާއި، ސުވަރުގެއާއި، ނަރަކައެވެ. މި މައުޟޫޢުގެ ދިރާސާތައް ވަނީ ޢިލްމުލް ކަލާމް އަދި ތައުޙީދު ފޮތްފޮތުގައެވެ.
2. ވިޖްދާނީ ޙުކުމްތައް:
މިއީ ނަފްސީ އަގުތަކާއި އެތެރޭގެ އަޚްލާޤާ ގުޅުން ހުރި ހުރިހާ ކަމެކެވެ. ޒުހުދުވެރިކަން، ވަރަޢްވެރިކަން، ކެތްތެރިކަން، ޙިލްމުވެރިކަން، ޢިއްފަތްތެރިކަން، ދީލަތިކަން، އަދި މިނޫންވެސް އެންމެހާ އަޚްލާޤީ ސިފަތަކެވެ. މި މައުޟޫޢުގެ ދިރާސާތައް ވަނީ ޢިލްމުލް އަޚްލާޤް އަދި ތަޞައްވުފު ފޮތްފޮތުގައެވެ.
3. ޢަމަލީ ޙުކުމްތައް:
މިއީ އަޅުންގެ ޢަމަލުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. ނަމާދު، ރޯދަ އަދި ޒަކާތް ކައިވެނި ފަދަ އަޅުކަންތައް ގެނެސްގަތުމާއި ވިޔަފާރި، ކުލި، ފަދަ މުޢަމަލާތައް ހިންގުމާއި، ރިބާކެއުން، ރާބުއިން، ވައްކަންކުރުން ފަދަ ކަންކަމުން ދުރުވެގަތުން ފަދަ އަޅާގެ ޢަމަލާއި ގުޅިފައިވާ އެންމެހާ ކަންކަމެވެ. ދީނީ ގޮތުންނާއި ދުނިޔަވީ ގޮތުން މުހިންމު ޝަރީޢަތުގެ މި ބައި ގެ ދިރާސާތައް ވަނީ ފިޤުހު ފޮތްފޮތުގައެވެ. ހަޤީޤަތުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙަޤީޤީ ތަޝްރީޢީ ކުލަވަރެއް ޖައްސުވުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވަނީ މިބައެވެ.
(ނުނިިމޭ)
މި ފޮތުގެ ކުރީގެ ބައިތައް:
އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ޙައްލަކީ އިސްލާމް ދީންކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ ޤަބޫލުކުރަމެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެން ކުރެ ގިނަ ބަޔަކު އެޙައްލު ގެނެސްދިނުމަށް އެދި ދައުލަތުގެ މަސްވޫލުވެރިން އަރިހުން އާދޭސް ދަންނަވަމުން އެބަދެއެވެ. އެޙައްލަށް ބޭނުން ޖެހިފައިވާ މިންވަރުގެ ބޮޑުކަމުން ލަނގޮޑިއަށް ކެތް ނުކުރެވިގެން ނުކުންނަ މައިންނާއި، ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލައިފައިވާ ބަފައިން މިއަދު މަގުތަކަށް ނުކުމެ، ގޮވަމުންދަނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ޤާއިމުކުރުމަށެވެ.
ސުވާލަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ޤާއިމުކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ކުރަންވީ ކޮން ކަމެއްތޯއެވެ؟ މިތަނުގައި އަޅުގަނޑުމެން ކަމުގައި މިދެންނެވީ ދީނުގެ ޢިލްމު އުގެނޭ ދަރިވަރުންނާއި އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތެރިންގެ ވާހަކައެވެ. އިސްލާމީ ހަރަކާތަށް ނިސްބަތްވާ އެންމެހާ ފަރުދުންގެ ވާހަކައެވެ. ވަކި ޖަމާޢަތެއް، ވިކި ވިސްނުމެއް އިސްތިސްނާކުރުމެއް ނެތިއެވެ. ޤައުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުކޮށް ހެޔޮމަގަށް އެޅުވުމަށް މިދަނޑިވަޅުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަށް ކުރެވޭނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
އަޅުގަނޑު މިމަޒުމޫނުގައި ހުށަހަޅާނީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތެރިންނަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ އުކުޅުތަކެކެވެ. އަދި ރޭވުންތެރިކަމަކާއެކު، އިސްލާމީ ދައުލަތަކާ ހަމައަށް އައުމަށް ކުރެވިދާނެ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. މިކަންކަމަކީ މީގެ ޒާތުގައި ދުވަސްތަކެއް ނުވަތަ މަސްތަކެއް ނުވަތަ އަހަރުތަކެއް އެކަމަކަށްޓަކައި ހޭދަކުރަންޖެހިދާނެކަންކަމެވެ. އާދޭހެވެ. ދިގު އިންތިޒާރުގެ ނިމުން ފުރިހަމަވާނެ ނޫންތޯއެވެ؟
އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމާޒަކީ ކޮބައިބާ؟
އަޅުގަނޑުގެ ކުރިމަތީގައި އިސްލާމީ ޙަރަކާތެއްގެ އޮންނަންވާނީ މައިގަނޑު ތިން އަމާޒެކެވެ. އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ޙަރަކާތްތަކަކީ މީގެ ތެރެއިން ކޮންމެވެސް އެއްއަމާޒެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް ނުވަތަ ހުރިހާ އަމާޒުތަކެއް އެކީ ޙާޞިލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައަކު ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. ކޮންމެއަކަސް އަޅުގަނޑު ދަންނަވަން އުޅުނު ތިން އަމާޒަކީ: މުސްލިމް ފަރުދަކު ބިނާކުރުމާއި، މުސްލިމް ޢާއިލާއެއް ބިނާކުރުމާއި، މުސްލިމު މުޖުތަމަޢެއް ނުވަތަ އިސްލާމީ ދައުލަތެއް ބިނާކުރުމެވެ.
އަޅުގަނޑު ޔަޤީންކުރާ ގޮތުގައި މިތިންކަމަކީވެސް އޭގެ ޒާތުގައި އަޅުގަނޑުމެން އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތެރިން ބޭނުންވާނެ ކަންތަކެވެ. އަދި ފުރަތަމަ މިދެންނެވި ދެކަންތައް ޙާޞިލުކުރެވުމަކީ ތިންވަނަ ކަންތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް މަގެއް ކޮށުމެވެ. ކޮންމެއަކަސް މިތިން އަމާޒު ޙާޞިލުކުރުމަށް ފުރިހަމަ އިސްލާމީ ޙަރަކާތަކަށް ބޭނުންވެއެވެ. ރޭވުންތެރިކަމާއެކު، އެކި މައިދާންތަކުގައި އެކި އުސްލޫބު ބޭނުންކުރާ ޙަރަކާތަކަށް ބޭނުންވެއެވެ.
ދެން އަޅުގަނޑު ބަލައިލާނީ ވަކިވަކިން ކޮންމެ އަމާޒެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމަށެވެ. މިޚިޔާލުތަކަކީ އެކި ޤައުމުތަކުގައި ހިންގާފައިވާ އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތައް ދިރާސާކުރުމަށްފަހު، އަޅުގަނޑަށް ފެނުނު އެންމެ ކާމިޔާބު އުސްލޫބުތަކެވެ. މިއުސްލޫބުތައް ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތެރިންގެ މެދުން ތަޢައްޞުބާއި ރުޅިވެރިކަމުގެ ރޫޙު އެކީ ނެތިގެން ދިއުން ލާޒިމެވެ. އިޙުތިރާމްކުރުމާއި އެކީގައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ރޫޙެއް ފެނުން ލާޒިމެވެ. މިޞްރުގައި 15 ޖެނުއަރީގެ އިންޤިލާބަށް ފަހު މިއަދު ފެންނަމުންދަނީ މިދަންނަވާ ފަދަ އެކުވެރިކަމެކެވެ. އެއެކުވެރިކަމުން ނަމޫނާ ލިބިގަތުން ދިވެހި އިސްލާމީ ހަރަކާތްތެރިންގެ މައްޗަށް ހުއްޓެވެ.
ފުރަތަމަ އަމާޒު: މުސްލިމް ފަރުދެއް ބިނާކުރުން
މުސްލިމް ފަރުދަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެއީ ޞައްޙަ އިސްލާމީ ޢަޤީދާ ޤަބޫލުކުރާ، މާތްﷲ ފަރުޟުކުރެއްވި ކަންކަމަށް ރައްކާތެރިވާ، ޙަރާމްކުރެއްވި ކަންކަމާ ދުރުހެލިވުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތްކުރާ، މާތްﷲގެ ދީނަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތާ ފަރުދެކެވެ. އެއީ މާތްﷲގެ ޙުކުމަށް ބޯލަނބާ އިންސާނެކެވެ. އިންސާނަކަށްވީތީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކުށްތަކެއް ކުރެވޭނެއެވެ. އެކަމަކު މުސްލިމް ފަރުދަކީ އޭނާއަށް ކުރެވޭ ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން މާޔޫސްނުވެ، ތައުބާގެ ދޮރުން އަވަހަށް ވަދެ ހެޔޮ ދިރިއުޅުމަށް ގަދައަޅައި އުޅޭ މީހެކެވެ. މިފަދަ ފަރުދުން ތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ މުޖުތަމަޢުގައި އޮންނާނީ ޞުލްޙަވެރިކަމާއި އަމާންކަން ފިޔަވައި ކޮންކަމެއްތޯއެވެ؟
މުސްލިމް ފަރުދަކު ބިނާކުރުމަށްޓަކައި މިސްކިތްތަކުގައި ޢިލްމުވެރިން ދެއްވާ ދަރުސްތައް ވަރަށް މުހިއްމެވެ. ދީން ދެކެ ލޯބިވާ ދީނުގެ މަތީގައި ދެމި ތިބެން ބޭނުންވާ ޒުވާނުންނަށާއި ހަރު މީހުންނަށް މިދަރުސްތައް އެހީތެރިވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސުވާލަކީ މިސްކިތްތަކަށް ނާރާ، ޝައިޚުންގެ ދަރުސްތައް އަޑު އިވޭ ފަށަށް ނުގޮސް ކަނޑުގައި އޮޔާދާ ކަނދުތަކެއް ފަދައިން ދިރިއުޅޭ، އަމާޒެއް ނެތް ޒުވާނާ، މުސްލިމް ހަރުދަނާ ފަރުދަކަށް ހަނދާނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟
މިހިސާބުން މިފެށެނީ ޢާންމު އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތެރިންގެ ވާޖިބެވެ. ޒިންމާއެވެ. އެއީ އެފަދަ ޒުވާނުންނާ ހަމައަށް ދީނުގެ ރިސާލަތު ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. މި"މެސެޖް" އެފަދަ ޒުވާނާގެ ކަންފަތާ ހަމައަށް ވާޞިލުކޮށްދިނުމެވެ. މިކަންކުރުމަށްޓަކައި ރޭވުންތެރިކަން އިސްކުރުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. ދީނުގެ ތެރެއަށް ވައްދަން ބޭނުންވާ ޒުވާނާގެ ޙާލަތު އެގުން މުހިންމެވެ. އަދި އެފަދަ ޒުވާނަކާ މުޚާޠަބުކުރުމުގައި އެންމެ މުހިންމީ ކޮން ކަމެއްކަން ކަނޑައެޅުންވެސް މުހިއްމެވެ. މިހުރިހާ ކަމެއް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު ފިޔަވަހި ތަކަކަށް ބަހާލައިގެން އިޞްލާޙުގެ މަގަށް އެޒުވާނާ ގެނައުމަށް މަސައްކަތްކުރާނީއެވެ. މާތްﷲ އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ކާމިޔާބުވާނެއެވެ.
މިތަނުގައި އިސްވެދިޔަ ޕެރެގްރާފުގައި އަޅުގަނޑު ހިމަނައިލި ވާހަކަތަކަށް މިސާލެއް ހިމަނައިލާނަމެވެ. ރާބުއިމާއި ފާޙިޝް ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ޒުވާނެކެވެ. ނަމާދެއް ނުކުރެއެވެ. ރަމަޟާން މަހުގެ ދުވާލު ކައި ބޮއެ ހަދައެވެ. މީނާގެ ކުރިމައްޗަށް އަޅުގަނޑު ހުއްޓި އިސްލާމްދީނުގެ އަސާސްތައް ދޫކޮށް ފަރުޢުތަކުގައި ކޮލު ދަތުން ހިފުމުން އޭނާ ދީން ދެކެ ލޯބިވާނެތޯއެވެ؟ އެހެންކަމުން އޭނާއާ މުޚާޠަބުކުރުމުގައި މުހިއްމު ދެކަމެއް ކަނޑައެޅުން މުހިއްމެވެ. ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ މުހިއްމުކަމަކީ ނަމާދެވެ. އެޒުވާނާ ގޮވައިގެން ނަމާދަށް ދާންވީއެވެ. އަދި ނަމާދަށް ދަމުން ރާގެ ނުބައި ވާހަކަ ދައްކާނީއެވެ. އަދި ތައުބާގެ ދޮރު ހުޅުވިފައިވާ ކަމާއި އިޞްލާޙުވުމަށް މަގު އެބައޮތްކަން ބުނެދޭނީއެވެ. މިއާއެކު، ރަނގަޅު ރަޙުމަތްތެރިންތަކެއް އޭނާއަށް ހޯދައިދޭނީއެވެ. އޭނާ ކުރާ ހިތްވާ، ދީނުގައި ޙަރާންކަމެއްކަމުގައި ނުހިމެނޭ ކަންތައްތައް އެކީގައި ކުރާ ޒުވާނުން ތަކެކެވެ. އެކީގައި ކޮފީއަށް ގޮސް، ފޮޓުބޯޅަ ކުޅެން ގޮސް އުޅޭނެ ރަނގަޅު ބައެކެވެ. ދީނަށް އުޅެމުން ޢާންމު ގޮތެއްގެ މަތީގައި ދިރުއުޅޭނެ ގޮތް ދައްކާނީއެވެ.
އެހައިރުން އޭނާއަށް ޝައިޚުންގެ ދަރުސްތައް އަޑި އިވޭނެއެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ އަޑު އެހުމުގެ ޝައުޤުގައި އޭނާ ދާނެއެވެ. އެކުވެރިން ރަނގަޅުވުމަކީ ހެޔޮމަގަށް އައުމަށް ލިބޭ ބާރެކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ޢިލްމުވެރިއެއްގެ ސީޑީއެއް ގެނެސް ދިނަސް އެއިން އެޒުވާނާއަށް ފައިދާއެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެސީޑީ އަޑު އެހުމުގެ ޝައުޤެއް އޭނާގެ ހިތުގައި ނޯންނާނެއެވެ. އަދި އަޑު އެހުމަށްފަހު ހިނދުކޮޅަކަށް އިޞްލާޙުގެ މަގު އިޚުތިޔާރު ކުރިޔަސް އެމަގުގައި ސާބިތުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ބަޔަކު ނެތްނަމަ، އަނބުރައި އިބިލީހުގެ ދަންތުރައިގައި ޖެހުމަކީ ނުހަނު ފަސޭހަކަމެކެވެ.
ތަޤުވާވެރިކަމާއި ހެޔޮކަންކަމުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމަކީ އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން އުޞޫލެކެވެ. އެހެންކަމުން އިސްލާމީ ދަޢުވަތު ފެތުރުމުގައި މިއަޞްލުގެ މައްޗަށް ކަންކަން ރޭވުމަކީ ކުރެވިދާނެ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ދީނުގެ ޢިލްމު އުގެނެމުންދާ ނުވަތަ އުގެނިފައިހުރި ޒުވާނަކު އިސްވެ ހުރެގެން ގުރޫޕްތަކެއް އުފެއްދިދާނެއެވެ. ކޮންމެ ގުރޫޕެއްގެ މީހުންވެސް އެކީގައި، ހަފުތާގެ ކޮންމެވެސް ރެއެއްގައި ދަމުއަޅުކަން ކުރެވިދާނެއެވެ. ހަފްތާއެއްގައި ނުވަތަ މަހެއްގައި ޤުރުއާނުން މިންވަރެއް ކިޔެވުމަށާއި، ހިތުދަސްކުރުމަށާއި، މާނަ ބަލައި އެއާޔަތްތަކާމެދު ވިސްނުމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. ސުންނަތް ރޯދަ ހިފާ، އެކީގައި ރޯދަ ވީއްލުން ފަދަ ކަންކަން ރޭވިދާނެއެވެ. މިއީ ރޫޙާނީ ތަރުބިއްޔަތަށް މުހިއްމު މަންހަޖެއް ކަމުގައި އަޅުގަނޑަށް ފެނެއެވެ.
މިހައިހަމައަށް މިދެއްކުނު ހުރިހާ ވާހަކަތައްވެސް ނިސްބަތްވަނީ ފިރިހެނުންނަށް ކަމުގައި ހީވުމަކީ ކުށް ހީއެކެވެ. މިދެންނެވި އުޞޫލުތަކަށް ތަބާވެގެން އަންހެން ކުދިންގެ މެދުގައިވެސް ދީނީ ދަޢުވަތު ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ. އެއްވެ، އެކީގައި ނަމާދުކޮށް، ޤުރުއާން ކިޔަވައި ހެދުމަށް ޖަމާޢަތްތަކެއް ހެދިދާނެއެވެ. މިއީ ޒުވާން ކުދިންގެ ވަގުތުތައް ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށާއި ނަފްސު ހެޔޮ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ހޭނުމަށް ކުރެވިދާނެ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.
ރިސާލަތުގެ އުޞޫލުތައް
މިފަދަ ދަޢަވީ މަސައްކަތަކީ އަސާސްތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި ހުރުން ލާޒިމު މަސައްކަތެކެވެ. އެގޮތުން އިސްލާމީ ފަރުދަކު ބިނާކުރުމަށް މިކުރާ މަސައްކަތުގައިވެސް އަސާސްތަކަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމެވެ. އެގޮތުން އަޅުގަނޑު މިތަނުގައި 3 އަސާސެއް ފާހަގަ ކުރާނަމެވެ.
ހ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ހިޔަލުގައި
ޤުރުއާނުގެ ހިޔަލުގައި މެނުވީ މުސްލިމަކު ބިނާ ނުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމަކު ބިނާކުރުމަށް އޭނާގެ ވިސްނުންތައް ބިނާކުރުމަށް ޤުރުއާނާއި ސުންނަތް ބޭނުންވެއެވެ. އެހެންކަމުން ޤުރުއާން ކިޔަވަން ދަސްކޮށްގެން ތިމާ ހުރުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ.
އެއަށްފަހު ތިމާ އިޞްލާޙުކުރަން ބޭނުންވާ މީހާ ޤުރުއާނާ ގާތްކުރާށެވެ. އެކަންކުރުމުގައި އަވަސްވެ ނުގަންނާށެވެ. އެއްވެސް ގޮތަކަށް ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވަން ނޭނގޭ މީހަކަށް، އެންމެ ފުރަތަމަ ކުދި ކުދި ސޫރަތްތައް ކިޔަވަން ދަސްކޮށްދޭށެވެ. އަދި އެއާޔަތްތަކުގެ މާނަތައް ކިޔައިދޭށެވެ. މިއީ ހިތުގައި އީމާންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށްޓަކައެވެ.
ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް ފެންވަރު ދެނެގަތުމަށްފަހުގައި އެމީހަކާ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ޤުރުއާން ދަސްކޮށްދޭށެވެ. އަދި ޤުރުއާނުގެ މާތްކަމާއި، އެފޮތުގެ މޮޅުކަން ސައިންސާއި އެހެނިހެންވެސް ޢިލްމީ ހެކި ތަކުގެ އަލީގައި ބުނެދޭށެވެ. އެއީ ހިތުގައި ޤުރުއާނާމެދު އޮންނަ ޔަޤީންކަން އިތުރުކުރުމަށެވެ.
ށ. ތަސާމުޙުގެ އުޞޫލުގެ މަތީގައ:
ތަސާމުޙޭ މިދެންނެވީ މަޢާފުކުރުމާއި ހިތް ހެޔޮ ކުރުމުގެ އުޞޫލެވެ. މަޑިމައިތިރިކަމާއި ލުއިކޮށް ދަޢުވަތު ދިނުމެވެ. ދީނުގެ ތަކުލީފުތަކަކީ މުޞީބަތެއްކަމުގައި ހީވާނެ ގޮތަށް ވާހަކަ ނުދައްކާށެވެ. މިހާ ހިސާބުންވެސް މިސާލެއް ހިމަނައިލާނަމެވެ. މިއީ ވަރަށް ކުރު މިސާލެކެވެ.
އަލަށް އިސްލާމްވި ޒުވާނަކު ޝައިޚެއް ގާތަށް ގޮސް ދީނަށް އުޅުމަށް ކުރަންޖެހޭނެ ކަންކަމާމެދު، ސުވާލުކުރުމުން ޝައިޚު ވިދާޅުވިއެވެ. " ދުވާލަކު 5 ނަމާދު ކުރަން ޖެހޭނެއެވފަތިހު ތެދުވެގެން ނަމާދަށް ދާންޖެހޭނެއެވެ. ފަތިސް ނަމާދަށް ކަލޭ ކުރިން ނުދަމެއްނު؟ އެއީ ވަރަށް އުދަގޫ ކަމެއް އެކަމަކު ލާޒިމުކަމެއް. ދެން މެންދުރު ޖެހޭނެ ހަތަރު ރަކުޢަތް ހަވީރުވެސް ހަތަރު ރަކުޢަތް ރޭގަނޑު އިރު އޮއްސޭ އިރު، ތިން ރަކުޢަތް ކުރަންޖެހޭނެ، އަދި ރޭވީމަ ޢިޝާކުރަން ޖެހޭނެ"
ހަމަ އެހެން ޝައިޚެއް ކުރެން މިސުވާލު ކުރުމުން ދިން ޖަވާބު ބައްލަވާށެވެ. ތަފާތު އެގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. "މާ ބޮޑު ކަމެއް ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެ، ފަތިހު ތެދުވެލައިގެން އައިސް ފަތިސް ނަމާދުކޮށްލާނީ، ގާތް ގަނޑަކަށް 15 މިނުޓުވެސް ނުވާނެ، ދެން ތިހެން ބުރަކޮށް މަސައްކަތުގައި އުޅެފައި، މެންދުރު ގަނޑީ ކުޑަ ރެސްޓެއް ނަގާލާނީ، އަނެއްކާވެސް މާތްﷲއަށްޓަކައި 10 ވަރަކަށް މިނިޓު ނަމާދަށް ދޭނީ، އެއަށްފަހު ހަވީރު އަތަށް އަޅާލީމަ، ޢަޞުރުގަނޑީގައިވެސް ނަމާދުކުރަންޖެހޭނެ. ދެން މަޣުރަބު ގަނޑި އަންނާނެ އިރުއޮއްސުނީމަ، އެހައިރުން ދެން މަސައްކަތް ނިމި ގެއަށް ވެސް ދެވޭނެ ދެން ނަމާދުކޮށްލައިގެން، ޤުރުއާން ކިޔަވައިލައިފަ، ދެން ޢިޝާއަށް ގޮވީމަ ޢިޝާކޮށްލަންވީ. އެހާ ބޮޑު ކަމެއްނޫން ،ކޮންމެ ނަމާދަކަށްވެސް ދޭންޖެހޭނީ 10 ވަރަކަށް މިނިޓު."
މިއީ ޚިޔާލީ ދެޖަވާބެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިފަދަ ބައެއް ކަންކަން ޙަޤީޤަތަށްވެސް ހިގައިފައިވެއެވެ. އެކަންކަމުގެ ވާހަކަ މިތަނުގައި ލިޔުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. މުސްތަޤުބަލުގައި މީހަކަށް ދަޢުވަތު ދެނީނަމަ، މިފަދަ ކަންކަމާމެދު ސަމާލުވުން މުހިއްމެވެ.
ނ. ރަނގަޅު އެކުވެރިންގެ އެހީތެރިކަން.
މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާގައި ޖެހިފައިވާ ޒުވާނުން ފަރުވާ ލިބިގެން މުޖުތަމަޢަށް އައުމަށްފަހު ރަނގަޅު ހެޔޮ މަގުގައި ސާބިތު ނުވެވެނީ، އެކަމުގައި ވާގިވެރިވާނެ އެކުވެރިން ނެތުމުންނެވެ. މިއީ މިޒަމާނުގެ ދިރާސާތަކުން އެގޭ ކަމެކެވެ. އެފަދައިން ދީނުގެ ނައްޞުތަކުންވެސް މިކަމުގެ މައްޗަށް އިޝާރާތްތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ. އިންސާނާވާނީ އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ ދީނުގެ މަތީގައެވެ. ނުވަތަ އުޅުމުގެ މަތީގައެވެ. ކަނބުރުގެއަށް ވަންނަނީނަމަ، އަޅި ބުރާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން ދީނުގެ ތެރެއަށް މީހަކު ގެނައުމަށްޓަކައި ނުބައި މީހާއާ އެކުވެރިވާން ލާޒިމިވާ ޙާލަތެއް އަތުވެދާނެއެވެ. އެއީ ތިމާގެ ޢަޤީދާއާއި އީމާންތެރިކަމަށް އިތުބާރުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަންކަން ތަރައްޤީވެއްޖެނަމައެވެ. މިހައިރުން ނުބައި ކަމެއް ކުރާ އެކުވެރިއަކު، ގާތް މީހަކަށް ހަނދާ ތިމާގެ ރަނގަޅު އެކުވެރިންނަށް ތަޢާރަފުކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ދެން އެކީގައި ހެޔޮކަންކަމުގައި ޝާމިލުވެ އުޅުމަށް މަސައްކަތްކުރެވިދާނެއެވެ. ފަތިހު ފަތިސްނަމާދަށް ވަކި މިސްކިތަކަށް އެންމެން ޖަމާވެ، ނަމާދުކުރުމަށްފަހު އެކީ ސައިބޯން ދިއުން ފަދަ ކަމެއް ރޭވިދާނެއެވެ. ދުވަސްތަކާއެކު، އެކަން ޢާދައަކަށްވެދާނެއެވެ. އަދި ނަމާދަށް ހޭލުމާއި ނަމާދަށް ދިއުމަކީ އެއާދައިގެ ބައަކަށްވެދާނެއެވެ.
މިމަޒުމޫނުގައި އަޅުގަނޑު މިހުށަހަޅައިލި ކަންކަމަކީ ދިވެހި އިސްލާމީ ޙަރަކާތަށާއި ދިވެހި ވަޠަނަށް އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ލޯބީގެ ސަބަބުން ހުށަހެޅި ކަންތައްތަކެކެވެ. މިލިޔުމުގައި ގޯސް ކަމެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއްވާނަމަ، މާތްﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި ދަންނަވަމެވެ. އަދި މިމަޒުމޫނުގައި ހެޔޮ ރަނގަޅު ފައިދާހުރި ވާހަކަތަކެއް ލިޔެވުނުނަމަ، މާތްﷲއަކީ އިޙުސާންތެރިންގެ ޢަމަލުތަކަށް ހެޔޮ ޖަޒާދެއްވާ އިލާހެވެ.
ލިޔުއްވީ: العلامة الفقيه د. يوسف القرضاوي
ތަރުޖަމާ: ޝިފްޒާން އަޙްމަދު
ދީނާއި ސިޔާސަތު ވަކި ކުރުމަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ޝައިޚު އަލްޢައްލާމާ محمد الخضر حسين (އެކަލޭގެފާނުގެ ޒަމާނުގައި ޝައިޚުލް އަޒުހަރެވެ.) ސިޔާސަތާ ދީން ވަކިކުރުމަށް ބައެއް ލިޔުންތެރިން ގޮވާލާ ގޮވާލުން ޞިފަކުރައްވާފައިވަނީ މަގު ފުރެދުމެއްކަމުގައެވެ. މިޞިފަކުރެއްވުމަކީ ޝަރުޢީ ގޮތުން ޞައްޙަ ޞިފަކުރެއްވުމެކެވެ. އެހެނީ މިކަމަކީ އުންމަތުގެ ކަންކަމުގައި އިތުރުކުރެވިފައިވާ އައުކަމެކެވެ. ބިދުޢަކެވެ. ކޮންމެ ބިދުޢަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ. ކޮންމެ މަގު ފުރެދުމެއްވެސްވަނީ ނަރަކައިގައެވެ.
ނޫރުލް އިސްލާމް ނަމަކަށް ކިޔުނު މަޖައްލާގައި މިމައުޟޫގައި ދިގު މަޒުމޫނެއް ޝެއިޚު ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. އެއަށްފަހު ޝައިޚުގެ رسائل الإصلاح ނަމަކަށް ކިޔުނު ފޮތުގައި އެމަޒަމޫނު ހިމެނުއްވިއެވެ.
މިފުރިހަމަ ޢިލްމީ މަޒުމޫނުގައި ޝައިޚު ލިޔުއްވާފައިވާ ބައެއް ވާހަކަތައް ހިމަނައިލާނަމެވެ.
( އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގޭ ގޮތުގައި ދީނާއި ސިޔާސަތު ވަކިކުރުމަށް ގޮވާލާ މީހުންނަކީ ދެބާވަތެއްގެ މީހުންނެވެ.
ފުރަތަމަ ބާވަތުގެ މީހުން: މިބާވަތުގެ މީހުންނަކީ ސިޔާސަތާއި، ޤަޟާގެ ޙުކުމްތަކެއް ދީނުގައި އެކުލެވިގެންވާކަން ޤަބޫލުކުރާ ބައެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިޙުކުމްތަކަކީ މަޞްލަޙަތުތައް ދެމެހެއްޓުމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ޙުކުމްތަކެއްކަމަށް އެބައިމީހުން ޤަބޫލު ނުކުރެއެވެ. އަދި އެޙުކުމްތަކުގެ ސަބަބުން ސިޔާސަތު އެންމެ ހެޔޮ މަގަށް ގެންދެވޭނެކަމާ ދެކޮޅު ހަދައެވެ. މިފަދަ މީހުން ދީނުގެ ޙުކުމްތަކަށް ފާޅުގައި ފާޑުކިޔާކަށް ޖެހިލުން ނުވެއެވެ. އަދި މުސްލިމުން މިފަދަ މީހުންނަށް މުލްޙިދުންނޭ ކިޔުމާމެދު، އެމީހުން ރުހިގެންފޫއެވެ. އެހެނީ އެބައިމީހުން ޤުރުއާނަށާއި އަދި އެޤުރުއާން އެފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވުނު ފަރާތަށް އީމާން ނުވާކަމަށް އެއްބަސްވެ، އިޤުރާރުވެއެވެ.
ދެވަނަ ބާވަތުގެ މީހުން: މިބައިމީހުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ސިޔާސަތާއި ޤަޟާގެ ޙުކުމްތަކެއް ދީނުގައި ހުރިކަން ޤަބޫލުކުރުމަށްފަހުގައި، އެއާ ދެކޮޅުހަދައި، އެޙުކުމްތަކަށް ފާޑު ކިޔާނަމަ، ދީނާއި ސިޔާސަތު ވަކިކުރަން އުޅޭ އުޅުން ފާޅުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަން ކުރަން އުޅޭ މީހާގެ ގަސްތު ފަޟީޙަތްވެ، އޭނާގެ ބޭނުންވާކަންތައް ޙާޞިލުނުކުރެވި ނާކާމިޔާބު ވެދާނެއެވެ. މިބައިމީހުން އެހެން މަގެއް ހޯދައެވެ. އެއީ އެބައިމީހުން ހީކުރާ ގޮތުން ކާމިޔާބުވުމާ މާ ގާތް ގޮތެކެވެ. އެއީ އިސްލާމް ދީނަކީ ހަމައެކަނި ތައުޙީދާއި އަޅުކަމުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ދީނެއްކަމަށް ދަޢުވާކުރުމެވެ. އަދި އެދީނުގެ އެތެރޭގައި ޤަޟާއާއި ސިޔާސަތާ ގުޅުންހުރި ޙުކުމްތަކެއް ނުހުންނާނެކަމަށް އެބައިމީހުން ބުނެއެވެ. އަދި މިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އެބައިމީހުންނަށް ކުޅަދާނަވީ ވަރަކަށް އޮޅުންތައް އެއްކުރެއެވެ. އެއީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ތަންދޮރު ނުދަންނަ މީހުންނާއި ހަމަނުޖެހޭ މީހުން ހައްލައިލުމަށެވެ.
މިއީ ދީނާއި ސިޔާސަތު ވަކިކުރުމަށް ގޮވާލާ މީހުންނަށް ހިނގަން އޮތް ދެމަގެވެ. މިދެމަގުވެސް ވެރިންނަށް މަޖުބޫރުކުރުވަނީ އިސްލާމީ އުންމަތަށް އެއުންމަތުގެ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފަށް ޤާނޫނުތައް ހެދުމަށެވެ. އަދި އުންމަތް ހެޔޮ މަގުގައި ލެހެއްޓެވުމަށްޓަކައި، މާތްﷲ އެއުންމަތުގެ ޙައްޤުގައި ރުހިވޮޑިގެންނެވި ގޮތާ ނޫން ގޮތެއްގައި ހިފުމަށެވެ. މިދެބާމަގަކީވެސް އެދުންތަކުގެ ސިޔާސަތު ކަމުދިޔުމުންނާއި، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ މަތިވެރި ޙުކުމްތައް ރަނގަޅަށް ބަލައި ދިރާސާ ނުކުރެވުމުން އުފަންވި ދެމަގެވެ.
އިސްލާމްދީންވަނީ ޤަޟާއާއި ވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙުކުމްތަކަކާއި އުޞޫލުތަކެއް ގެނެސްދެއްވާފައެވެ. އެއުޞޫލުތައްވަނީ ސިޔާސަތުގެ ތުންމަތީގައި ޙިކުމަތުގެ މަތިޖަހާފައެވެ. އެއަށް އިންކާރުކުރާނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތް ނޭނގޭ ޚުލަފާއުއް ރާޝިދީންގެ ސިޔަރަތު ބަލައިފައިނުވާ މީހެކެވެ. އެބޭކަލުންވަނީ ކޮންމެ ޙާދިސާއެއްވެސް ޝަރީޢަތުގެ ތިލަފަތުން ކިރާލައްވައިފައެވެ. އަދި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގައި އެބޭކަލުން ރުޖޫޢަވެވަޑައިގަންނަވަނީ ކީރިތި ޤުއާނަށާއި ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވުނު ނަބިއްޔާގެ ސުންނަތަށެވެ.
އަދި ޤުރުއާނަކީ އެޤުރުއާނުގެ ދަޢުވަތަކީ މަދަނީ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ތެރެއަށް ވަންނަ ދަޢުވަތެއްކަމާއި، އަދި ސިޔާސީ ބާރަށް މަގު ދައްކާ ދަޢުވަތެއްކަމުގެ މައްޗަށް ޤުރުއާނުން ހެކި ދެއްކެވިއެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. (أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ) (المائدة:50) މާނައީ؛ "ފަހެ، އެއުރެން އެދެނީ ޖާހިލީ ޒަމާނުގެ حكم ހެއްޔެވެ؟ يقين ކުރާ ބަޔަކަށް اللَّه އަށްވުރެ حكم ކުރެއްވުމަށް މޮޅީ ފަހެ ކާކުހެއްޔެވެ؟" ﷲގެ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ކޮންމެ ޙުކުމަކީ ޖާހިލިއްޔަ ޙުކުމްތަކުގެ ޢާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާނެ ޙުކުމެކެވެ. އަދި މާތްﷲގެ ވަޙީ ބަސްފުޅުގައި ޔަޤީންކުރާ ބަޔަކަށް މާތްﷲގެ ޙުކުމަށްވުރެ މޮޅި ކޮން ޙުކުމެއްތޯ ސުވާލުކުރައްވާފައިވުމުން، އަޅުތަކުންގެ ވެރި އިލާހުގެ ޙުކުމްތަކުގެ ހެޔޮކަމާމެދުގައި ޝައްކުކުރާ ބަޔަކު ބަޙުސްކޮށް ދެބަސްވެދާނެކަން ދޭހަވެއެވެ. އަދި އެޙުކުމްތަކުގެ ބަދަލުގައި ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގެ ޙުކުމްތައް ފަދަ ޙުކުމްތަކެއް ގެންނަން އުޅެދާނެއެވެ. އެއީ މޮޅު ރަނގަޅު ބައެއްކަމަށް އެބައިމީހުންނަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާ ބަޔަކާ ތަބާވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެމޮޅުކަމަށް ފެނުނު ބައެއްގެ ރަނގަޅު ޞިފަތަކާއި ނުރަނގަޅު ޞިފަތައް ވަކިކުރާކަށް އެއުރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.
އަދިވެސް މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.(وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ( (المائدة:49) މާނައީ؛ "އަދި اللَّه ބާވައިލައްވާފައިވާ حكم ން އެއުރެންގެ މެދުގައި ކަލޭގެފާނު حكم ކުރައްވާށެވެ! އަދި އެއުރެންގެ އަމިއްލަ އެދުންތަކަށް ކަލޭގެފާނު تبع ވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ! އަދި اللَّه، ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވި ބައެއް آية ން ކަލޭގެފާނު އެއްކިބާކޮށްފާނެކަމަށް އެއުރެންނާމެދު ރައްކާތެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާށެވެ!" މިއާޔަތުގައި މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ޖެހޭ ކަންކަން މާތްﷲގެ ފޮތުގައިވާ ޙުކުމްތަކާ އެއްގޮތަށް ނިންމުން ފަރުޟު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކަށް އީމާންތެރިކަން ނުވަންނަ މީހުން އެބައިމީހުންގެ ހަވާނަފްސުގެ އެދުންތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތަށް ޙުކުމްތައް އުފެއްދުމަށް ޙާކިމާ ކިބައިން އެދޭނެކަމުގެ ޚަބަރު ދެއްވިއެވެ. އަދި އެއިގެ އިތުރަށް ޝަހުވަތުގެ މަޅީގައި ޖެހިގެން މާތްﷲގެ ބައެއް ޙުކުމްތަކަށް ފުރަގަސް ދިނުމާމެދު ވެރިންނަށް މިއާޔަތުގައި އިންޒާރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެފަދަ މީހުންގެ ވާހަކަތައް އަޑު އެހުމުގައި ޙާކިމާއަށް ފިތުނަވެރިކަމެއް ވާކަން ބަޔާންކުރައްވައި އިންޒާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މާތްﷲގެ ޙުކުމުގެ ބަދަލުގައި އެބައިމީހުން އެދޭ ޙުކުމަކުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ނުބައިކަމާމެދު އިންޒާރުދެއްވައެވެ. މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ) [المائدة:45] މާނައީ: މާތްﷲ ބާވައިލެއްވި ތަކެތިން (ޙުކުމްތަކުން) ޙުކުމް ނުކުރާ މީހުން ދަންނާށެވެ. ފެހެ، އެބައިމީހުންނަކީ އަނިޔާވެރިންނެވެ. ،އަދި އެހެން އާޔަތެއްގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ) [المائدة:47] މާނައީ: މާތްﷲ ބާވާލެއްވި ތަކެތިން (ޙުކުމްތަކުން) ޙުކުމް ނުކުރާ މީހުން ދަންނާށެވެ. ފަހެ އެބައިމީހުންނަކީ ފާސިޤުންނެވެ. ، وفي آية ثالثة: (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ)(المائدة:44)މާނައީ؛ މާތްﷲ ބާވައިލެއްވި ތަކެތިން ޙުކުމް ނުކުރާ މީހުން ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންނަކީ ކާފަރުންނެވެ.
އަދި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އަޅުކަމާއި ޢަޤީދާގެ ޙުކުމްތަކުގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ އެތައް ޙުކުމްތަކެއް ވާރިދުވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެގޮތުން ވިޔަފާރިއާއި ރިބާއާއި ހެކިބަހާ ގުޅުންހުރި ޙުކުމްތަކެވެ. އަދި ކާވެންޏާއި ވަރިއާއި ލިޢާންކުރުމާއި ޡިހާރުކުރުމުގެ ޙުކުމްތަކެވެ. އަދި ޔަތީމުންނާ ގުޅުންހުރި ޙުކުމްތަކާއި ވަޞިއްޔަތާއި ތަރިކަމުދަލުގެ ޙުކުމްތަކެވެ. ޤިޞާޞްއާއި ދިޔައާއި ވައްކަންކުރާ މީހާގެ އަތް ކެނޑުމާއި ޒިނޭކުރާ މީހާއާއި ޒިނޭއާ ދުރުވެގެންތިބޭ މީހުންނަށް ޤަޛުފުކުރާ މީހާގައި ޙައްދު ޖެހުމާއި ބިމުގައި ފަސާދަކުރާ މީހުންނަށް ދޭނެ އަދަބުތައް ޤުރުއާނުން އެގެން އެބަހުއްޓެވެ.)
އަދި ޝައިޚު މިތަނުގައި ހަނގުރާމައާއި އަމާންކަމުގެ ޙާލަތާ ގުޅުންހުރި ޙުކުމްތައް ބަޔާންކުރާ އާޔަތްތައް މިތަނުގައި ގެނެސްދެއްވިއެވެ. އަދި ބައިނަލް އަޤުވާމީ ގުޅުންތައް ބަޔާންކޮށްދޭ އާޔަތްތައް ހިމެނުއްވިއެވެ.
އަދިވެސް ޝައިޚު ވިދާޅުވިއެވެ. (ޖިނާއީ ކަންކަމާއި މުޢާމަލާތުގެ ކަންކަމުގައާއި އަދިވެސް މިފަދަ އެހެނިހެން ގިނަކަންތައްތަކެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުގައި ތަފްޞީލު ޙުކުމްތަކެއް ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. މިކަންކަމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގެނީ ދީނާ ސިޔާސަތު ވަކިކުރުމަށް ގޮވާލާ މީހުންނަށް ތަޞައްވަރު ކުރެވިގެން އުޅެނީ އިސްލާމް ދީން ނޫން ދީނެއްކަމެވެ.
އަދި ޝަރީޢަތުގެ މަޤުޞަދުތައް އެންމެ ރަނގަޅަށް އެގިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅުންކަމުގައިވާ، ނަބިއްޔާގެ ޞަޙާބީންގެ ސިޔަރަތުގައި ސިޔާސަތުގައި ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރުގެ ބާރެއް ދީނަށް ލިބިފައިވާކަން ޔަޤީންކޮށްދޭ ދަލީލުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެހެނީ އެބޭކަލުން ޚަލީފާއަކަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވުމުގައި މާތްﷲގެ ފޮތަށާއި ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތަށް ޚަލީފާ ތަބާވެވަޑައިގަތުން ޝަރުޠުކުރައްވައެވެ.
މިލިޔުމުގެ ކުރީގެ ބައިތައް:
މަޞްދަރު: އޮންއިސްލާމް
